[ Ana Sayfa | Editörler | Danışma Kurulu | Dergi Hakkında | İçindekiler | Arşiv | Yayın Arama | Yazarlara Bilgi | E-Posta ]
F?rat T?p Dergisi
2007, Cilt 12, Sayı 3, Sayfa(lar) 159-162
[ Özet ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
Ö?renme Davran??lar?nda Gül Esans Ya? Aromas?n?n Rolü: Deneysel Bir Çal??ma
Evren KÖSE, Mustafa SARSILMAZ, Murat ÖGETÜRK, ?lter KU?, Ahmet KAVAKLI, ?smail ZARARSIZ
F?rat Üniversitesi T?p Fakültesi Anatomi Anabilim Dal?, ELAZI?
Anahtar Kelimeler: Aroma, gül esans ya??, ö?renme, Aroma, rose essential oil, learning
Özet
Giri?: Gül ya?? aromas?n?n s?çanlar?n ö?renme davran??lar? üzerine etkisi ara?t?r?ld?.

Gereç ve Yöntem: Bu çal??ma Wistar cinsi erkek s?çanlar üzerinde yap?ld?. Bu amaçla 14 adet hayvana labirent testi uyguland?. Deneme periyodundan sonra, 8 gün boyunca s?çanlar?n hedef bölmeye konan yiyece?i bulmak için harcad?klar? süre kaydedildi. Daha sonra hayvanlar rasgele deney ve kontrol grubu olarak ikiye ayr?ld?. Kontrol grubu normal atmosfer ?artlar?nda b?rak?l?rken, deney grubundaki s?çanlar gül ya?? aromas?na maruz kald?lar. Labirent testi 8 gün boyunca her iki gruba tekrar yap?larak, süreler kaydedildi.

Bulgular: Deney grubundaki hayvanlar hedefi bulmak için, kontrol grubuna göre daha k?sa süreye ihtiyaç duyduklar? tespit edildi.

Sonuç: Gül ya?? aromas?n?n ö?renme ve haf?za üzerine etkisi oldu?u tespit edildi. ©2007, F?rat Üniversitesi, T?p Fakültesi

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Giriş
    Aromatik bitkilerden elde edilen esans ya?lar?n?n, koku yollar? üzerinden organizmay? etkilemesi üzerine kurulan tedavi ?ekline aromaterapi denilmektedir. Esans ya?lar?n?n kullan?m?, kozmetik sanayiinden, medikal uygulamalara kadar geni? bir alan? içermektedir. Aromatik esans ya?lar?n?n kullan?m? (M.Ö) 5000?li y?llara kadar uzanmaktad?r 1. ?Aromaterapi? terimi ise ilk defa Frans?z biokimyac? Renee- Maurice Gattefosse taraf?ndan 1937 y?l?nda ortaya at?lm??t?r. Son zamanlarda, esans ya?lar? üzerinde detayl? çal??malar yap?lmakta ve bu çal??malar?n say?s? her geçen gün artmaktad?r 2.

    Esans ya?lar? elde etmek için de?i?ik metotlar kullan?lmaktad?r. Bu metotlardan en s?k kullan?lan? ilk olarak ?bn-i Sina taraf?ndan uygulanan buhar dam?tma yöntemidir. Ayr?ca so?uk pres, CO2 yüksek bas?nç ve eriyik öz ç?kartma yöntemleri ile de esans ya?lar? elde edilebilmektedir 2,3. Esans ya?lar?n?n buharla?abilme özelli?inden dolay?, aromaterapi uygulamalar? genellikle solunum yoluyla yap?lmaktad?r. Solunum yoluyla uygulaman?n yan? s?ra a??z yoluyla ve deri yolu ile de kullan?labilmektedir. D??ardan al?nan esans ya?lar?n?n vücuttan at?l?m? solunum, ter ve idrar yoluyla olmaktad?r 4.

    Saf esans ya?lar?n?n canl? organizmalar üzerinde çe?itli etkileri bulunmaktad?r. Emosyon ve duygu-durum kontrolu 5, anksiyolitik 6, antidepresan 7, uyar?lm??l?k 8, haf?zan?n artt?r?lmas? 9, demansiyel hastal?klarda kognitif bozuklu?un düzeltilmesi 10 gibi birçok etkilere sahiptir. Bu etkiler, ba?l?ca koku yolu olan tractus olfactorius üzerinden limbik sistem ve hipotalamusa kadar uzanan ba?lant?lar vas?tas?yla gerçekle?mektedir 4-6.

    Ülkemizde bol miktarda bulunan gül (Rosa Damascena) Rosaceae (gülgiller) ailesinden güzel kokulu bir bitkidir. Gül esans ya?? taze çiçeklerin distilasyonu ile elde edilmektedir. 3,5-4 tonluk taze gül çiçe?inden yakla??k 1 litre gül ya?? elde edilebilir. Do?al gül ya?? içerisinde Sitranellol, Geraniol, Nerol, Öjenol, Metil öjenol ve Feniletilalkol isimli maddeler bulunmaktad?r 11.

    Gül esans ya?? halk aras?nda güzel koku özelli?inden dolay? kullan?ld??? gibi sakinle?tirici etkisi ve cilt bak?m? için de kullan?lmaktad?r 12,13. Eski t?p kitaplar?nda gül ya??n?n kozmetik kullan?m?n?n yan? s?ra kar?n ve gö?üs a?r?s?n?n tedavisinde etkili oldu?u, kalbi kuvvetlendirdi?i, menstrüel kanamalar? ve sindirim sistemi rahats?zl?klar?n? tedavi etti?i ifade edilmektedir 14. Son zamanlarda yap?lan çal??malarda da gül ya??n?n antibakteriyel 12, anti-HIV 15, anksiyolitik 16,17, anti inflamatuvar, analjezik, hipnotik, anti-spazmodik ve antitussif etkileri 14 gösterilmi?tir.

    Ancak, yapm?? oldu?umuz literatür taramalar?nda, gül ya??n?n haf?za ve ö?renme üzerine etkileri ile ilgili bir çal??maya rastlanmam??t?r. Bu nedenle, s?çanlar üzerinde gerçekle?tirmi? oldu?umuz bu çal??mada, solunum yolu ile uygulanan gül esans ya??n?n ö?renme davran??lar? üzerindeki etkileri ara?t?r?lm??t?r.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Materyal ve Metot
    Çal??mam?zda Wistar ?Albino cinsi 14 adet eri?kin erkek s?çan kullan?ld?. S?çanlar e?itim ve uygulamalar süresince ayn? oda içerisinde, üst k?sm? ?zgaral? olan polikarbonat kafeslerde (50cmx30cmx20cm) sakland?. Sirkadiyen ritm 12 saat ???k ? 12 saat karanl?k olmak üzere ayarland?. S?çanlar?n çe?itli kokulardan etkilenmemesi için kald?klar? ortam?n havadar ve kokusuz olmas?na dikkat edildi. Kafeslerin taban?ndaki tala?lar koku yapmamas? için günde iki kez de?i?tirilerek yenilendi. ?çme suyu k?s?tlamas? yap?lmay?p, günde bir kez yem verildi. Kokusunu tan?malar? için tükettikleri pelet yemlerine ek olarak peynir parçalar? ilave edildi.

    Test Prosedürü
    Test aparat? olarak Pitten ve arkada?lar?n?n 18 kulland??? labirent düzenekten yararlan?ld?. Modifiye düzene?imizde, 100x100x20 cm ebatlar?nda üstü aç?k, içinde tahta bölmelerle odac?klar ve koridorlar?n bulundu?u bir labirent olu?turuldu. Bu odac?klar?n üç tanesi üzerinde s?çanlar?n geçip bölme içine girebilece?i aç?kl?klar b?rak?ld?. Labirent haz?rlanmas?nda ham madde olarak formika kapl? suntadan yararlan?ld? (?ekil 1). Labirentte ba?lang?ç ve hedef noktalar belirlendi. Hedef noktay? bulabilmeleri için bir parça peynir yerle?tirildi. Peyniri bulmak için geçen süre kaydedildi ve elde edilen kay?tlar?n istatistik de?erlendirmesi yap?ld?.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Şekil 1: Deneyde kullan?lan labirent düzenek.
    .

    E?itim periyodu
    Hayvanlar 2 gruba ayr?ld?. 1. grup kontrol (n=7), 2. grup deney (gül ya?? uygulanan) (n=7) olarak belirlendi. S?çanlar 5 gün süreyle, günde bir defa olmak üzere ba?lang?ç noktas?na b?rak?larak labirente al??t?r?ld?. Bu al??ma süresinin sonundaki 8 gün boyunca hedef bölmeye peynir yerle?tirildi ve bir gözetmenin yard?m?yla bulmalar? sa?land?. Takip eden 8 günde peyniri bulmalar? için gereken süre kaydedildi. Bu i?lemler yap?l?rken her hayvan tek tek numaralanarak labirente b?rak?ld? ve peyniri yemesi için süre verildi. Her bir s?çan için gereken süre kronometre ile kaydedildi. S?radaki s?çan teste al?nmadan önce koku olu?turacak idrar ve gaita labirentten ?slak bir sünger yard?m? ile temizlendi. Ortam tamamen kurutulduktan sonra di?er bir hayvan için gereken süreç ba?lat?ld?.

    Koku Uygulamalar?
    E?itim periyodundan sonra koku uygulamas?na geçildi. Bu süreçte, kontrol ve deney grubu s?çanlar?n?n tutulduklar? odalar ayr?ld?. Buradaki amaç, kontrol grubundaki s?çanlar?n gül esans ya?? ile temas?n? kesmektir. Bunun için, deney grubu ba?ka bir odaya al?nd?. Kontrol grubundaki hayvanlar normal ?artlarda b?rak?l?rken, deney grubundaki s?çanlar?n kafesine pamuklu bir bez üzerinde günde üç damla (150 µl) saf gül esans ya?? (Gülbirlik, Isparta) damlat?ld? Bütün gruplara 8 gün boyunca bu ?ekilde uygulamaya devam edildi ve tüm hayvanlar?n labirentte yemi bulmak için geçirdikleri süre kaydedildi.

    ?statistiksel Analiz
    Verilerin istatistiksel analizi için Student t testi kullan?ld?. Sonuçlar aritmetik ortalama ± standart sapma (Ort.±Ss) olarak gösterildi. Bütün analizlerde SPSS 11.0 for windows (SPSS Inc., Chicago, IL, USA) bilgisayar program? kullan?ld? ve p<0.05 de?eri anlaml? olarak kabul edildi.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Bulgular
    Klinik Bulgular
    Deney sonunda her iki gruptaki s?çanlarda kilo kayb?, yem ve su tüketiminde her hangi bir azalma görülmedi. Ancak, deney grubunda yer alan s?çanlar?n motor aktivitelerinde belirgin bir art?? ve hareketlerinde rahatl?k gözlendi.

    Labirent Test Sonuçlar?
    Koku uygulamas? öncesinde, gruplar aras?nda, hedef g?dan?n bulunmas? için gereken süre aç?s?ndan bir fark görülmedi (?ekil 2 ve Tablo 1). Koku uygulamas? sürecinde ise deney grubundaki s?çanlar?n labirent testinde hedefe varmak için harcad?klar? sürenin kontrol grubuna göre daha k?sa oldu?u görüldü (?ekil 2 ve Tablo 1). Koku uygulamas? s?ras?ndaki de?erlerde gün ayr?m? olmaks?z?n incelendi?inde, deney grubunda kontrol grubuna göre hedefe varmada belirgin bir süre azalmas? göze çarpmaktayd? (?ekil 3 ve Tablo 2).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Şekil 2: S?çanlar?n e?itim dönemi ve sonras? hedefe ula?mak için harcad?klar? süre.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Şekil 3: Gün ayr?m? olmaks?z?n gruplar?n deney öncesi ve sonras? ortalama de?erleri ve kar??la?t?rma sonuçlar?. * p<0.001.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 1: Gruplar?n gül kokusuna maruz b?rak?lmadan önceki e?itim dönemi (1-8. günler) ve kokuyu uygulama dönemi (9-16. günler) boyunca kaydedilen de?erler (Her grup için n=7).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 2: Hayvanlar?n gün ayr?m? olmaks?z?n deney öncesi ve sonras? ortalama de?erleri ve kar??la?t?rma sonuçlar? (Her grup için n=56).

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Tartışma
    Aromaterapide kullan?lan esans ya?lar? aromatik bitkilerden (lavanta, gül, yasemin gibi) genellikle buharla dam?tma yöntemi ile elde edilmektedir 2,3. Buharla?an esans ya?lar? solunum yolu ile vücuda al?n?r ve tr.olfactorius yolu ile hipotalamus, hipokampus ve limbik sisteme kadar birçok merkezle ba?lant?lar kurarak çe?itli etkilere neden olurlar 4-7,18.

    Aromaterapi, t?bbi tedaviden parfümeriye kadar geni? bir alanda y?llard?r kullan?lmaktad?r 3. Aromaterapinin medikal, estetik, psikiyatrik ve holistik (beden ve ruh bütünlü?ü) olmak üzere dört temel uygulama alan? mevcuttur. Esans ya?lar?, baz? yo?un bak?m ünitelerinde havadaki bakteri ve mantarlara kar?? kullan?lmaktad?r. Ayr?ca, AIDS gibi hastal?klarda ortaya ç?kan f?rsatç? enfeksiyonlar?n (candida albicans, cryptococcus neoformans gibi) önlenmesinde de destek amac?yla uygulanmaktad?r 8. Yap?lan deneysel bir çal??mada, gül esans ya??n?n anti-bakteriyel aktivitesi gösterilmi?tir 12. Ayr?ca, gül esans ya?lar? kronik a?r? tedavisinde narkotik analjezik ihtiyac?n? da azaltmaktad?r 19.

    Bunun yan? s?ra, esans ya?lar?n?n haf?za, ruhsal denge ve duygulan?m üzerine etkili oldu?u ve is verimlili?ini art?rd??? gösterilmi?tir 20. Bu kokular?n emosyon ve kognitif fonksiyonlar 5 endokrin sistem 21 ve otonom sinir sistemi 22 üzerinde çe?itli etkilere sahip oldu?u bildirilmi?tir. Japon i?çiler üzerinde yap?lan bir çal??mada, solunum yolu ile al?nan aromalar?n i?çilerin stresini azaltt???, konsantrasyonlar?n? ve üretkenliklerini de art?rd??? tespit edilmi?tir 5. Ba?ka bir çal??mada ise, esans ya?? verilen bilgisayar operatörlerinde dikkatin ve verimlili?in artt??? gösterilmi?tir 3. Ö?rencilerin s?nav streslerini azaltmak ve konsantrasyonlar?n? yükseltmek amac?yla da çe?itli aromalardan faydaland??? bildirilmi?tir 5,23. Benzer ?ekilde yabanc? dil ö?renen ö?rencilerin streslerini gidermek ve dikkatlerini art?rmak amac?yla limon aromas? kullan?ld??? ifade edilmi?tir 24. Solunum ve a??z yolu ile uygulanan baz? esans ya?lar?n?n Alzheimer gibi nörodejeneratif hastal?klarda semptomlar? azaltt??? ve haf?zay? kuvvetlendirdi?i belirtilmi?tir 9,10. Yine yap?lan çal??malarda gül ve lavanta esans ya?lar?n?n, kognitif fonksiyonlar üzerinde rahatlat?c? özellik gösterdi?i bildirilmi?tir 19,22,23. Yap?lan birçok çal??mada, çe?itli aromalar?n ö?renme sürecinde, dikkat düzeyi ve odaklanma, alg?, bili?sel performans, haf?za, ve duygu-durum üzerinde pozitif etkileri oldu?unu göstermektedir 16,23,25. Ancak yapt???m?z literatür taramalar?nda, gül ya??n?n haf?za ve ö?renme üzerine etkileri ile ilgili bir çal??maya rastlanmam??t?r.

    Yapm?? oldu?umuz bu çal??mada, gül esans ya?? uygulanan s?çanlar?n labirent testinde, hedefe varmak için harcad?klar? sürenin kontrol grubuna göre daha k?sa oldu?unu tespit ettik. Bu durum bize gül esans ya??n?n ö?renme sürecinde etkili oldu?unu göstermektedir. Bu etki, koku yollar?n?n stria olfactorius lateralis arac?l??? ile hipokampusu etkilemesine ba?l? olabilir 18. Bununla beraber, daha önce Almeida RN ve ark. 16 taraf?ndan ifade edildi?i gibi, anksiyolitik özelli?i olan gül esans ya?? duygu-durum düzenleyici ve stresi azalt?c? etkisiyle de bu etkiyi ortaya ç?kabilir.

    Sonuç olarak, solunum yolu ile gül esans ya?? alan s?çanlar?n, kontrol grubuna göre hedef noktay? daha k?sa sürede bulmas? gül esans ya??n?n ö?renme ve haf?zada etkili oldu?unu göstermektedir. Bununla beraber, moleküler ve biyokimyasal düzeyde yap?lacak olan çal??malar bu etkiyi daha net bir ?ekilde ortaya koyabilir.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Kaynaklar

    1) Umezu T. Behavioral effects of plant-derived essential oils in the Geller type conflict test in mice. Jpn J Pharmacol 2000; 83: 150- 153.

    2) Lis-Balchin M. Essential oils and ?aromatherapy?: their modern role in healing. J R Soc Health 1998; 118: 126.

    3) Rimmer K. ?Aromatherapy- History & Modern Use of Essentail Oils?. http://www.spiritual.com.au/articles/healing/aromatherapy_krim mer.htm. 02.03.2005.

    4) Savic I, Berglund H, Gulyas B, Roland P. Smelling of Odorous Sex Hormone-like Compounds Causes Sex-Differantiated Hypothalamic Activations in Humans. Neuron 2001; 31: 661- 668.

    5) Broughan C. Odours, emotions, and cognition- How odours may affect cognitive performance. Int J Aromatherapy 2002; 12: 92- 98.

    6) Carvalho-Freitas MI, Costa M. Anxiolytic and sedative effects of extracts and essential oil from Citrus aurantium L. Biol Pharm Bull 2002; 25: 1629-1633.

    7) Komori T, Fujiwara R, Tanida M, Nomura J. Potential antidepressant effects of lemon odor in rats. Eur Neuropsychopharmacol 1995; 5: 477-480.

    8) Diego MA, Jones NA, Field T et al. Aromatherapy positively affects mood. EEG patterns of alertness and math computations. Int J Neurosci 1998; 96: 217-224.

    9) Oh MS, Huh Y, Bae H, Ahn DK, Park SK. The multi-herbal formula Guibi- tang enhances memory and increases cell proliferation in the rat hippocampus. Neurosci Lett 2005; 379: 205-208.

    10) Howes MJ, Houghton PI. Plants used in Chinese and Indian tradational medicine for improvement of memory and cognitive function. Pharmacol, Biochem Behav 2003; 75: 513-527.

    11) Kurkcuo?lu M. Türk Gül Ya??, Konkreti ve Absolüsünün Üretimi ve Özellikleri. Doktora Tezi, Eski?ehir: Anadolu Üniversitesi Sa?l?k Bilimleri Enstitüsü, Farmakognozi AD, 1995.

    12) Basim E, Basim H. Antibacterial activity of Rosa damascena essential oil. Fitoterapia 2003; 74: 394-396.

    13) Demir F, Ozcan M. Chemical and technological properties of rose (Rosa Canina L.) fruits grown wild in Turkey. J Food Eng 2001; 47: 333-336.

    14) Boskabady MH, Kiani S, Rakhshandah H. Relaxant effects of Rosa damascena on guinea pig tracheal chains and its possible mechanism(s). J Ethnopharmacol 2006; 106: 377-382.

    15) Mahmood N, Piacente S, Pizza C, Burke A, Khan AI, Hay AJ. The anti-HIV activity and mechanisms of action of pure compounds isolated from Rosa Damascena. Biochem Biophys Res Commun 1996; 229: 73-79.

    16) Almeida R, Simone, CM, Faturib CB, Catallanib B, Leite JR. Anxiolytic-like effects of rose oil inhalation on the elevated plusmaze test in rats. Pharmacol, Biochem Behav 2004; 77: 361-364.

    17) Pitten FA, Kramer A, Herrmann K, Bremer J, Koch S. Formaldehyde neurotoxicity in animal experiments. Pathol Res Pract 2000; 196: 193-198.

    18) Uva L, de Curtis M. Polysynaptic olfactory pathway to the ipsiand contralateral entorhinal cortex mediated via the hippocampus. Neuroscience 2005; 130: 249-258.

    19) Buckle RJ. Aromatherapy in the USA. Int J Aromatherapy 2003; 13: 42-46.

    20) Campenni CE, Crawley EJ, Meier ME. Role of suggestion in odor-induced mood change. Psychol Rep 2004; 94: 1127-1136.

    21) Clark DM. On the induction of depressed mood in the laboratory. Evaluation and comparison of the Velten and Musical Procedures. Behav Res Ther 1983; 5: 27-49.

    22) Haze S, Sakai K, Gozu Y. Effects of Fragrance inhalation on sympathetic Activity in Normal Adults. Jpn.J. Pharmacol 2002; 90: 247-253.

    23) Moss M, Cook J, Wesnes K, Duckett P. Aromas of rosemary and lavender essential oils differentially affect cognition and mood in healty adults. Int J Neurosci 2003; 113: 15-38.

    24) Akpinar B. The Effects of Olfactory Stimuli on Scholastic Performance. Irish Journal of Education 2005; 36: 86-90.

    25) Tildesley NT, Kennedy DO, Perry EK, Ballard CG, Wesnes KA, Scholey AB. Positive modulation of mood and cognitive performance following administration of acute doses of Salvia lavandulaefolia essential oil to healthy young volunteers. Physiol Behav 2005; 83: 699-709.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • [ Başa Dön ] [ Özet ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
    [ Ana Sayfa | Editörler | Danışma Kurulu | Dergi Hakkında | İçindekiler | Arşiv | Yayın Arama | Yazarlara Bilgi | E-Posta ]