[ Ana Sayfa | Editörler | Danışma Kurulu | Dergi Hakkında | İçindekiler | Arşiv | Yayın Arama | Yazarlara Bilgi | E-Posta ]
F?rat T?p Dergisi
2009, Cilt 14, Sayı 1, Sayfa(lar) 018-024
[ Özet ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
Özel Bir ?lkö?retim Okulu Ö?rencilerinde Beslenme Al??kanl?klar?n?n Ve Beden Kitle ?ndekslerinin De?erlendirilmesi
Ruhu?en KUTLU, Selma Ç?V?
Selçuk Üniversitesi Meram T?p Fakültesi, Aile Hekimli?i Anabilim Dal?, KONYA
Anahtar Kelimeler: Beslenme al??kanl?klar?, beden kitle indeksi, ö?renci, Nutrition habits, body mass index, student
Özet
Amaç: Bu ara?t?rma özel bir ilkö?retim okulu ö?rencilerinde beslenme al??kanl?klar?n?n ve beden kitle indekslerinin de?erlendirilmesi amac? ile yap?lm??t?r.

Gereç ve Yöntem: Tan?mlay?c? tipteki bu ara?t?rma Abdullah Aymaz ?lkö?retim Okulu'nun 357 ö?rencisinde 10 Mart- 20 Nisan 2007 tarihleri aras?nda gerçekle?tirilmi?tir. Ö?rencilerin antropometrik ölçümleri (vücut a??rl???, boy) yap?larak, ya?a ve cinse özgü beden kitle indeksleri (BK?) belirlendi.

Bulgular: 357 ö?rencinin 175'i (%49.0) k?z, 182'si (%51.0) erkekti ve 7-14 ya? grubunda idiler. Ö?rencilerin ortanca ya? de?eri 10 (min=7, max=14) idi. Ö?rencilerin %87.1'i (n=311) her gün kahvalt? yap?yordu, %93.0'? (n=332) ö?le yeme?ini, %94.9'u (n=339) ak?am yeme?ini muntazam yiyordu. Ö?rencilerin %62.5'i (n=223) süt ve yo?urdu, %56.9'u (n=203) peyniri, %87.4'ü (n=312) ekme?i, % 35.2'si (n=126) reçel-bal?, %63.0'? taze meyveyi her gün tüketiyordu. Tüm ya? gruplar?nda cinsiyetler aras? BK? ortalama de?erlerinde fark tespit edilemedi (p>0.05). 7 ve 9 ya??ndaki k?z ve erkeklerde, 10 ya? erkeklerde, 11 ve 12 ya? k?zlarda zay?fl?k yoktu. Zay?fl?k 14 ya? k?zlarda %13.3, fazla kiloluluk 7 ya? erkeklerde %33.3, obezite 10 ya? erkeklerde %20.0 ile en yüksek de?erlerde bulundu.

Sonuç: Bu çal??mada fazla kilolu olma ve obezite malnütrisyondan fazla bulunmu?tur. Okullarda ders programlar?nda beslenme ve ya?am al??kanl?klar?n?n düzenlenmesine önem verilmesi gerekmektedir.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Giriş
    Beslenme; sa?l??? korumak, geli?tirmek ve ya?am kalitesini yükseltmek için vücudun gereksinimi olan besin ö?elerini yeterli miktarlarda ve uygun zamanlarda almak için bilinçli yap?lmas? gereken bir eylemdir. Beslenme anne karn?nda ba?lay?p, ya?am?n sonlanmas?na kadar geçen her süreçte ya?am?m?z?n vazgeçilmez bir parças?d?r 1.

    Protein ve enerji al?m?n?n yetersiz olmas? durumunda ilk gözlenen de?i?iklik kilo al?m?nda yava?lama ?eklinde büyümenin etkilenmesi ile kar??m?za ç?kar. Beslenme yetersizli?i devam ederse lineer büyümede duraklama veya yava?lama, kemik olgunla?mas?nda ve di?er geli?me parametrelerinde gerilik görülür 2. Besinlerin elde edilebilirli?i, üretimdeki tar?msal ve ekonomik yönler, besin tüketimini belirleyen kültürel faktörler, çevrenin hijyen ko?ullar?, toplumun sa?l?k bilgisi, sa?l?k hizmetlerinin nitelik ve niceli?i de beslenme bozukluklar?n?n etiyolojisinden sorumludur 3. Klinik bulgular ancak a??r beslenme bozukluklar?n?n tan?s?nda yol göstericidir. Bu nedenle çocuklar?n beslenme durumlar?n?n de?erlendirilmesinde klinik muayenenin yan? s?ra ya?a göre vücut a??rl???, boya göre vücut a??rl??? gibi antropometrik ölçümlerden de yararlan?l?r. Çocuk ve adolesanlar da obezite tan?m? için ya?a ve cinse özgü beden kitle indeksi (BK?) de?erlerini bilmek gerekir. Bu de?erlendirme kriterine göre, BK?-persentil de?erinin 5'in alt?nda olmas? yetersiz beslenmeyi (protein enerji malnütrisyonu =PEM), 5-85 aras? normal kilolu olmay?, 86-95 aras? fazla kilolu (hafif obez) olmay?, 95 üzerinde olma obeziteyi gösterir 2,4.

    Çocuklarda 7-14 ya?? içine alan ilkö?retim dönemi; büyüme ve geli?menin h?zl? oldu?u, ya?am boyu sürebilecek davran??lar?n büyük ölçüde olu?tu?u bir dönemdir. Bu h?zl? büyümeyi sa?layabilmek için gerekli enerji, protein, vitamin, mineral ve di?er besin ö?elerinin, yeterli ve dengeli bir beslenme plan? olu?turularak sa?lanmas? gerekmektedir 2. Okul çocuklar?n?n beslenmesi fizik geli?meyi sa?laman?n yan? s?ra, bu ya? grubundaki çocuklar?n hastal?klardan korunmas? aç?s?ndan da önemlidir 5.

    Büyüme ve geli?me; beslenme, genetik yap?, cinsiyet, çevresel faktörler, sosyo-ekonomik durum, kültür ve gelenekler gibi çe?itli etmenlerin etkisi alt?ndad?r 1-7. Çocuklar?n büyüme ve geli?mesi üzerine etki eden ba??ms?z de?i?kenlerden cinsiyeti ve genetik özellikleri de?i?tirmek mümkün olmazken, sosyoekonomik durumu, kültür ve gelenekleri de?i?tirebilmek de oldukça zordur. Ancak çocukluktan ba?layan do?ru ve bilinçli beslenme e?itimi, spor yapma al??kanl?klar? gibi baz? ba??ms?z de?i?kenlerin düzenlenmesi ile daha sa?l?kl? bir ya?am mümkün olabilir. Bu nedenle aileler çocuklar?n?n sa?l?kl? ve do?ru beslenmesi için gerekli bilgi donan?m?na sahip olmal?d?rlar 5,8,9. Di?er bir ba??ms?z de?i?ken olan okul, çocuklar?n aileleri d???nda bulunduklar? ilk sosyal ortam olup, psikolojik ve biyolojik geli?imleri ile kültürel de?i?imlerin ya?and??? yerlerdir. Bu ortamda çocuklar bilgi, tutum ve davran??lar?n? geli?tirme imkan? bulurlar 10. Okul ça?? çocuklar?n beslenme sorunlar?n?n önlenmesinde ve sa?l?kl? beslenme al??kanl?klar?n?n kazan?lmas?nda ö?retmenlere büyük görevler dü?mektedir 2,11.

    Türkiye'de 2000 y?l? genel nüfus say?m? sonuçlar?na göre 5-14 ya? nüfus toplumun % 20.1'ini olu?turmaktad?r 12. Adolesan ya? grubundaki çocuklar kimlik aray??? içindedir, ba??ms?z olmaya, kabul görmeye çabalar ve d?? görünü?leri ile fazla ilgilenirler. Bu çocuklarda akranlar?n?n ve medyan?n da etkisi ile düzensiz ö?ün, ö?ün aralar?nda at??t?rma, ev d???nda yemek yeme ve fast-food tarz?nda ayaküstü beslenme yayg?n olarak görülmektedir 13,14. Vücudun fizyolojik dengesinin sa?lanmas?nda ö?ün düzeni önemli bir etkendir. Yeterli ve dengeli beslenebilmek için günlük diyetin en az üç ana, iki ara ö?ün halinde tüketilmesi gerekir. Günlük diyetin iki ö?ün ve daha az olmas?n?n metabolizmay? aksataca?? bildirilmektedir 15. Günün önemli bir ö?ünü olan kahvalt? fiziksel büyüme ve geli?menin yan? s?ra okul ba?ar?s? üzerine de etkilidir. Dengeli bir kahvalt?da günlük enerjinin 1/4 ü ya da en az 1/5 inin kar??lanmas? gerekmektedir. Ö?ün say?s? azald?kça vücutta azotun kullan?l?rl??? azal?r, glikoz emilimi ve glikojen sentezi artar, ya? depolar?nda ve sentezinde art?? olur. Bu da metabolizma bozukluklar?na yol açar 16.

    Türkiye beslenme durumu yönünden hem geli?mekte olan, hem de geli?mi? ülkelerin sorunlar?n? birlikte içeren bir görünüme sahiptir. Türk halk?n?n beslenme durumuna bak?ld???nda Türkiye'de temel besin ekmek ve di?er tah?l ürünleridir. Günlük enerjinin ortalama %44'ü sadece ekmekten, %58'i ise ekmek ve di?er tah?l ürünlerinden sa?lanmaktad?r. Y?llar içerisinde besin tüketim e?ilimi incelendi?inde ekmek, süt-yo?urt, et ve ürünleri, taze sebze ve meyve tüketiminin azald???; kuru baklagil, yumurta ve ?eker tüketiminin ise artt??? söylenebilir. 3.

    Bu ara?t?rmada, Konya'da sosyo ekonomik yönden iyi olan bir özel okulda e?itim gören 7-14 ya? grubu ö?rencilerin beslenme al??kanl?klar?n?n tan?mlanmas? ve antropometrik ölçümlerinin yap?lmas? planland?. Antropometrik de?erlere göre ya? ve cinse özel BK? persentil de?erleri hesaplanarak zay?f, normal, fazla kilolu ya da obezite durumlar?n?n tespit edilmesi amaçlanm??t?r.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Materyal ve Metot
    Tan?mlay?c? tipteki bu ara?t?rma Konya ili Selçuklu bölgesinde özel bir okul olan Abdullah Aymaz ?lkö?retim Okulunun 357 ö?rencisinde gerçekle?tirilmi?tir. Ara?t?rmaya ba?lamadan önce Meram T?p Fakültesi etik kurul onay? al?nd?. Çal??ma protokolü belirlenerek, ?l Milli E?itim Müdürlü?ü ve Valilik onay?ndan sonra, okul müdürü, rehberlik ve s?n?f ö?retmenlerinin deste?i sa?land?. Çal??man?n evrenini 10 Mart- 20 Nisan 2007 tarihleri aras?nda okulda e?itim ve ö?renim gören tüm ö?renciler olu?turdu. Ara?t?rmaya kat?l?m oran? %80.2 olup (357/445), belirtilen tarihlerde herhangi bir nedenle okulda bulunmayanlar, kronik hastal??? ve ortopedik kusuru olanlar ara?t?rmaya dahil edilmediler. Veri toplama arac? olarak, ara?t?rmac?lar taraf?ndan ilgili literatür do?rultusunda geli?tirilen ve üç bölümden olu?an soru formu kullan?lm??t?r. 1. bölüm: Ö?rencilerin sosyo-demografik ve aile ile ilgili özelliklerini, 2. bölüm: günlük ö?ün tüketim durumlar?n?, 3. bölüm: baz? besinlerin tüketim s?kl???n? belirleyen sorulardan olu?mu?tur. Ara?t?r?c? taraf?ndan her s?n?fa gidilerek test ile ilgili bilgi verilip sözlü olarak onaylar? al?nd?. Testler s?n?fta tamamland? ve s?n?f ö?retmenlerinin yard?m? ile toplat?ld?. Okul idaresi taraf?ndan tahsis edilen revirde tüm ö?rencilerin antropometrik ölçümleri (vücut a??rl???, boy uzunlu?u) yap?ld?. Hata oran?n? azaltmak için ölçümler ayn? ara?t?r?c? taraf?ndan yap?ld?. Boylar? ayakkab?lar? ç?kar?larak, a??rl?klar? ceket ve üstteki fazla giysiler ç?kt?ktan sonra önlükleri ile standart baskül ve boy ölçer yard?m? ile ölçüldü. De?erlendirmeler yap?l?rken ya?a ve cinse özel beden kitle indeksi (BK?)-persentilleri kullan?ld?. 17-19. BK?=A??rl?k (kg)/Boy² (m) ?eklinde hesapland?. Eri?kinlerde 30 kg/m² nin üzeri BK? de?eri obez olarak kabul edilirken, çocuklarda BK? ya? ve cinsiyet ile de?i?iklik gösterir. Bu nedenle çocuk ve adolesanlar da obezite tan?m? için her ülke için haz?rlanm?? ya?a ve cinse özgü BK? de?erlerini kullanmak gerekir. Lissau ve arkada?lar? yapt?klar? çal??malar?nda, 15 ülkenin BK? de?erlerinin 85-95. persentil ve üstü de?erlerinde birbirleri ile güçlü z?tl?klar bulmu?lard?r. Bundan dolay? da her ülkenin kendi BK? referans de?erlerini kullanmas?n?n önemini vurgulam??lard?r 20. Ülkemizde BK? persentil de?erlerinin saptanmas? için yeterli vaka kat?l?m?n?n sa?land??? ulusal bir çal??ma henüz yap?lmam??t?r. Bununla birlikte Bundak ve arkada?lar?n?n 2006 y?l?nda ?stanbul'da 6-18 ya?lar aras? 1100 erkek ve 1019 k?z çocukta yapt?klar? çal??ma Türk çocuklar?n?n persentil e?rileri hakk?nda fikir vermektedir 4. Bu verilere göre ya? ve cinse özel BK?'leri hesaplanarak, bireyin zay?f, normal, fazla kilolu ya da obez olup olmad??? tespit edildi 4. Bizde çal??mam?zda ya? ve cinse özel BK?'leri hesaplayarak ö?rencilerin zay?f, normal, fazla kilolu ya da obezite durumlar?n? Bundak ve arkada?lar?n?n belirledi?i parametrelere göre tasnif ettik. Bu de?erlendirme kriterine göre, BK?-persentil de?erinin 5'in alt?nda olmas? zay?fl???, 5-85 persentil aras? normal kiloyu, 86-95 persentil aras? fazla kilolu (hafif obez) olmay?, 95 persentil üzeri obeziteyi gösteriyordu 2, 4.

    Verilerin kodlanmas? ve istatistiksel analizleri bilgisayarda SPSS 13.0 paket program?nda yap?lm??t?r. Verilerin analizinde minimum, maksimum, ortalama, standart sapma, ortanca, yüzde de?erleri ile önemlilik testi olarak Student's t testi kullan?ld?. Önemlilik düzeyi p<0.05 olarak kabul edildi.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Bulgular
    Çal??maya kat?lan 357 ö?rencinin 175'i (%49.0) k?z, 182'si (%51.0) erkek olup, 7-14 ya? grubunda idiler. Ö?rencilerin ortanca ya? de?eri 10 (min=7, max=14) idi. Annelerin e?itim ve meslek durumlar? incelendi?inde; %32.2'si (n=115) üniversite, %31.7'si (n=113) ilkokul, %24.9'u (n=88) lise mezunu, %74.0'? (n=264) ev han?m?, %22.4'ü (n=80) memur idi. Babalar?n?n %54.6's? (n=195) üniversite, %24.7'si lise (n=88) mezunu, %59.9'u (n= 214) esnaf, %30.0'? (n=107) memur idi. Ö?rencilerin %36.4'ü ba?kur, %29.1'i emekli sand??? sosyal güvencesine sahip idi. (Tablo 1).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 1: Sosyo-demografik bulgular

    Aile ile ilgili özellikler incelendi?inde %93.0'? çekirdek aile modeline sahipti, %13.7'sinin anne ile baba aras?nda akrabal?k vard?, %44.8'inin ailesinde sigara içiliyordu, %21.3'ünün ailesinde diyabetes mellitus, %18.5'inin ailesinde hipertansiyon vard? (Tablo 2). Ö?rencilerin günlük ö?ün tüketim durumlar? incelendi?inde %87.1'i (n=311) her gün kahvalt? yap?yordu, %65.3'ü (n=233) hiç ku?luk ö?ünü alm?yordu, %93.0'? (n=332) ö?le yeme?ini muntazam yiyordu, %32.8'i (n=117) hiç ikindi ö?ünü alm?yordu, %94.9'u (n=339) ak?am yeme?ini muntazam yiyordu, hiç kah-valt? etmeyenler % 1.7, hiç ö?le yeme?i yemeyenler % 1.1 olup, %49.6's? (n=177) gece yatarken yemek yemiyordu, (Tablo 3). Ö?rencilerin %62.5'i (n=223) süt ve yo?urdu, %56.9'u (n=203) peyniri, %87.4'ü (n=312) ekme?i, % 35.2'si (n=126) reçel-bal?, %63.0'? taze meyveyi her gün tüketiyordu. Ö?rencilerin %60.7'si beyaz eti, %47.3'ü k?rm?z? eti, %35.6's? yumurtay?, %49.0'? kuru baklagilleri, %44.5'i tostu, %43.5'i bisküvi ve keki, %42.3'ü cipsi, %33.9'u meyve suyunu, %48.7'si makarnay? haftada 1-2 kez, hambur-geri %34.5'i ayda 1-2 kez tüketiyordu. %29.4' ü hiç hamburger yemiyordu, %40,3'ü hiç kola içmiyordu, (Tablo 4). Ya? ve cinsiyetlere göre ortalama BK? da??l?m? Tablo 5'te gösterilmi?tir. Tüm ya? gruplar?nda cinsiyetler aras? BK? ortalama de?erlerinde fark tespit edilemedi (p>0.05). Ya? ve cinsiyete göre zay?f, normal, fazla kilolu ya da obezite durumu Tablo 6'da gösterilmi?tir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 2: Aile ile ilgili özellikler


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 3: Ö?rencilerin günlük ö?ün tüketim durumlar?


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 4: Ö?rencilerin baz? besinleri tüketim s?kl???


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 5: Ya? ve cinsiyetlere göre BK? da??l?m?


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 6: Ya? ve cinsiyete göre obezite durumu

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Tartışma
    Bu ara?t?rmada ö?rencilerin %87.2'si kahvalt?, %93.0'? ö?le yeme?i, %94.9'u ak?am yeme?ini her gün muntazam olarak tüketiyordu. Önder ve arkada?lar?n?n Ankara Gülveren Lisesi ö?rencilerinde yapt?klar? çal??mada %60.7'sinin düzenli kahvalt? yapt?klar? bildirilmi?tir 21. 1985 y?l?nda Sagun taraf?ndan Ankara'da lise son s?n?f ö?rencilerinde yap?lan ara?t?rmada k?z ö?rencilerde sabah kahvalt? yapma s?kl??? %58.9 iken erkek ö?rencilerde bu s?kl?k %73.3' e ula?maktad?r 22. Türkan ve arkada?lar?n?n meslek lisesi ö?rencilerinde yapt?klar? çal??malar?nda ö?rencilerin %23.3'ünün düzenli kahvalt? yapmad?klar? bulunmu?tur 23. Günün önemli bir ö?ünü olan kahvalt? fiziksel büyüme ve geli?menin yan? s?ra okul ba?ar?s? üzerine de etkilidir. Bizim sonuçlar?m?z bu ara?t?rmalara göre ö?rencilerimizin daha yüksek s?kl?kta her gün kahvalt?lar?n? yapt?klar?n? göstermektedir.

    Bu çal??mada, ö?rencilerin annelerinin %32.2'si (n=115) üniversite mezunu, %24.9'u (n=88) lise, %31.7'si (n=113) ilkokul mezunu olup, % 22.4'ü (n=80) memur idi. Babalar?n % 54.6's? (n=195) üniversite, %24.7'si lise (n=88) mezunu, %59.9'u (n=214) esnaf ve %30.0'? (n=107) memur idi. Ö?rencilerin anne ve babalar?n?n e?itim düzeyleri 2003 TNSA de?erlerinden yüksek bulunmu?tur (3'ün 7'si). 2003 Türkiye Nüfus ve Sa?l?k Ara?t?rmas?na (TNSA-2003) göre kad?nlar?n %61'i, erkeklerin %77'si ilkokul ve alt? ö?renim düzeyindedir 24.

    Özellikle çocukluk, gebelik, emziklilik ve ya?l?l?k dönemlerinde kemik sa?l??? aç?s?ndan çok önemli olan süt ve yo?urt %62.5 s?kl?kta her gün tüketilmektedir. Tablo 4 ?de görüldü?ü gibi C vitamini ve demir d???nda makro ve mikro besin ö?eleri için iyi bir kaynak olan süt içme al??kanl???n?n, yo?urt, peynir, yumurta, et gibi temel besin maddelerinin tüketimi dü?üktür. 1974 Türkiye Ulusal Beslenme Ara?t?rmas? sonuçlar?na göre süt-yo?urt tüketimi ki?i ba??na günlük 78.7g iken, 1984 y?l? ara?t?rmas?nda 69 grama dü?mü?tür 25-27. Tezcan ve arkada?lar?n?n Ankara'da bir ilkö?retim okulunda yapt?klar? çal??mada süt ve süt ürünlerinin ö?rencilerin %75.8'i taraf?ndan her gün düzenli olarak tüketildi?ini saptam??lard?r 28.

    Bizim çal??mam?zda en az haftada 1-2 kere ve daha fazla olmak üzere kola tüketimi %40.4, meyve suyu tüketimi %73.4, taze meyve tüketimi %98.6 idi. 1985 y?l?nda Sagun taraf?ndan yap?lan Ankara'da lise ö?rencilerinde yap?lan ara?t?rmada sandviç, simit tüketimi orta sosyo-ekonomik bölgedeki ö?rencilerde %78 kola, meyve suyu tüketimi %73 gibi yüksek oranda, meyve tüketimi ise çok daha dü?ük olarak (%30) bulunmu?tur 22. Ö?rencilerin besin de?eri dü?ük g?dalardan uzakla??p taze sebze, meyve tüketiminin özendirilmesi gerekmektedir. Bizim çal??mam?zda en az haftada 1-2 kere ve daha fazla olmak üzere ?eker-çikolata tüketimi %88, cips-patates %71.7, kola tüketimi %40.4 idi. Rak?c?o?lu ve arkada?lar? çal??malar?nda çocuklar?n ?eker ve çikolata (%32.8), cips, kraker vb. besinleri (%15.4) ve kolal? içecekleri (%59) tüketim s?kl?klar?n?n yüksek oldu?u görülmü?tür 29.

    Bizim çal??mam?zda ö?renciler %13.2 s?kl?kta hiç et tüketmedi?ini, %47.3'ü haftada 1-2 kez tüketti?ini, %23.5'i yumurtay? her gün tükettiklerini, %49.0'? kuru baklagilleri haftada 1-2 kez tükettiklerinin ifade etmi?lerdir. Tezcan'?n çal??mas?nda ise ö?rencilerin %11.0'inin hiç et tüketmedi?i, %36.1'inin ise yaln?zca ayda 1-2 kez et tüketti?i; her gün tüketmeleri gereken yumurtan?n ise ö?rencilerin sadece %22.0'si taraf?ndan düzenli olarak tüketildi?i tespit edilmi?tir. Ayn? çal??mada her iki ö?renciden birisinin düzenli olarak meyve ve sebze tüketti?i ve %77.8'in haftada en az iki kez kuru baklagil tükettikleri belirtilmi?tir 28.

    Ö?rencilerde antropometrik ölçümler sonucu ya? ve cinse özel BK? persentil de?erleri hesaplanarak, bireyin zay?f, normal, fazla kilolu ya da obez olup olmad??? tespit edildi. Bu sonuçlara göre 7 ya??ndaki erkek ve k?z ö?rencilerde, 9 ya? k?z ve erkeklerde, 10 ya? erkeklerde, 11 ve 12 ya? k?zlarda zay?fl?k yoktu. Fazla kiloluluk sadece 14 ya? k?z ve erkeklerde tespit edilmedi, obezite ise sadece 11 ya? erkeklerde yoktu. Zay?fl?k 14 ya? k?zlarda %13.3, fazla kiloluluk 7 ya? erkeklerde %33.3, obezite 10 ya? erkeklerde %20.0 ile en yüksek de?erlerde bulundu (Tablo5 ). Lissau ve arkada?lar? 15 ülkenin 13 ve 15 ya?lar?ndaki 29242 çocu?unun BK?'lerini kar??la?t?rd?klar? çal??malar?nda, en yüksek obeziteyi Amerika'da, en dü?ük obeziteyi ise Litvanya'da saptam??lard?r 20. Amerika'da 1988-1994 y?llar? aras?nda yap?lan Ulusal Sa?l?k ve Beslenme Ara?t?rmas? (NHANES) III ?de 12-19 ya? döneminde obezite prevelans? %10.5 iken, NHANES 1999-2000 da bu oran %15.5'e yükselmi?tir 30. Kanada'da 9-12 ya? grubu 2108 çocukta yap?lan, BK?'lerinin National Health and Nutrition Examination II'ye (NHANES II) göre de?erlendirildi?i çal??mada erkeklerin % 35.2'sinde fazla kiloluluk, %15.1'inde obezite saptanm?? olup; bu oranlar k?zlar için s?ras?yla % 33.0 ve %13.3 olarak bulunmu?tur 31. Bu oranlar bizim çal??ma-m?zdaki buldu?umuz de?erler ile uyumlu idi. Ülkemizde ise bu konuda s?n?rl? say?da çal??ma mevcuttur. Bundak ve arkada?lar?n?n yapt?klar? çal??mada, 18 ya? Türk erkek çocuklar için fazla tart?l? olma oran?n? %25, obezite oran?n? %4 olarak bildirmi?lerdir. 14 ya? Türk k?zlar? için ise fazla tart?l? olma oran?n? % 15, obezite oran?n? %1 olarak bildirmi?lerdir 4. Cinaz ve arkada?lar? ise 12600 okul çocu?unu kapsayan geni? bir saha çal??mas? yaparak BK? persentil de?erlerini ç?kartm??t?r. Çal??malar?nda obezite prevalans?n? % 7.5, fazla kilolu çocuk prevalans?n? ise %6.3 olarak saptam??lard?r 32. Aslan ve arkada?lar? Ankara Eryaman Sa?l?k Oca?? bölgesindeki lise 2. s?n?f k?z ö?rencilerinde yapt?klar? çal??mada PEM oran?n? %36.0 olarak tespit etmi?lerdir 5. Bu sonuçlar bizim çal??mam?z ile uyumlu idi.

    Bizim çal??mam?zda fazla kilolu olma ve obezite malnütrisyondan fazla bulunmu?tur. Bu durum ailelerin sosyo ekonomik yönden iyi olmalar? ve ö?rencilerin istedikleri zaman g?da maddelerine kolay ula?abildi?i ?eklinde yorumlanabilir.

    Bu çal??man?n sonuçlar?n? özetleyen ve sa?l?kl? beslenme al??kanl???n?n önemini, beslenme bozukluklar?n?n yol açabilece?i sa?l?k sorunlar?n? ve çözümlerini konu alan bro?ür, vb. haz?rl?klar?n yap?lmas? planlanm?? ve okulun idaresi ile ileti?ime geçilmi?tir. Bireylerin yeterli, dengeli ve sa?l?kl? beslenmesi, do?ru beslenme al??kanl?klar? kazanmas?; toplumda obezite, kalp-damar hastal?klar?, diyabet, kanser vb. hastal?klar?n görülme riskinin azalmas?, protein enerji malnütrisyonu, vitamin-mineral yetersizliklerinin önlenmesi vb. beslenme ile ilgili sa?l?k sorunlar?n?n en aza indirilmesinde rol oynayan koruyucu etmenlerden biridir. Kemik geli?imi, bili?sel yetenek ve okul performans?ndaki art?? ve ileri ya?larda görülen baz? hastal?klar?n önlenmesinde de çocuklukta kazan?lan beslenme al??kanl?klar?n?n önemi büyüktür 33,34. Beslenme konusunda yap?lan ara?t?rmalar?n daha yararl? olabilmesi için beslenme durumunu ortaya koyan kriterlerin ya? gruplar?na uygun seçilmesi, sonuçlar?n dikkatle yorumlanmas? ve do?ru müdahale programlar?n?n sa?l?k ve e?itim hizmetlerinin bütüncül yakla??m? içinde yürütülmesi gerekmektedir 3,34. Çocuklukta kazand?r?lan sa?l?kl? beslenme al??kanl?klar?n?n peki?tirilmesinde okul ortam? büyük önem ta??maktad?r. Ö?rencilerinin beslenme durum ve al??kanl?klar?n? saptamaya yönelik yap?lm?? olan bu çal??ma ileride yap?lmas? planlanan benzer çal??malara veri taban? olu?turmak aç?s?ndan önemlidir.

    TE?EKKÜR
    Çal??mam?z?n yürütülmesinde desteklerini gördü?ümüz Konya ?l Milli E?itim Müdürüne, Abdullah Aymaz ?lkö?retim Okulu Müdürü, rehberlik ö?retmeni ve s?n?f ö?retmenlerine te?ekkürlerimizi bildiririz.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Kaynaklar

    1) Türkiye'ye Özgü Beslenme Rehberi. Ankara 2004. http://www.saglik.gov.tr/TSHGM/ Eri?im tarihi: 10.07. 2007.

    2) Neyzi O, Ertu?rul T. Pediatri Cilt 1. 3. Bask?, ?stanbul: Nobel T?p Kitabevleri 2002: 210-220.

    3) Pekcan G. Türkiye'de beslenme sorunlar? ve boyutlar?, besin ve beslenme politikalar?n?n önemi. Ekim 2001, Ankara. http://www.undp.un.org.tr/who/nutrition/ Eri?im tarihi:5.12.2007

    4) Bundak R, Furman A, Gunoz H, Darendeliler F, Bas F, Neyzi O. Body mass index references for Turkish children. Acta Paediatrica. 2006; 95:194-198.

    5) Aslan D, Gürtan E, Hac?m A, Karaca N, ?enol E, Y?ld?r?m E. Ankara'da Eryaman Sa?l?k Oca?? Bölgesi'nde Bir Lisenin ?kinci S?n?f?nda Okuyan K?z Ö?rencilerin Beslenme Durumlar?n?n ve Baz? Antropometrik Ölçümlerinin De?erlendirmeleri. C. Ü. T?p Fakültesi Dergisi 2003; 25:55-62.

    6) Özmen D, Çelikkaya AÇ, Ergin D, ?en N, Erbay PD. Lise Ö?rencilerinin Yeme Al??kanl?klar? ve Beden A??rl???n? Denetleme Davran??lar?. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni 2007; 6:98-105.

    7) Vançelik S, Önal SG, Güraks?n A, Beyhun E. Üniversite Ö?rencilerinin Beslenme Bilgi ve Al??kanl?klar? ile ?li?kili Faktörler. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni 2007; 6:242-248.

    8) Tezcan S, Ertan AE, Aslan D. Be? Ya? Alt? Çocuklarda Malnütrisyon Durumunun De?erlendirilmesi. Türkiye Klinikleri T?p Bilimleri 2003; 23:420-429.

    9) Vançelik S, Önal SG, Güraks?n A. Atatürk Üniversitesi Ö?rencilerinde Beden A??rl??? Durumu Ve ?li?kili Baz? Faktörler. TAF Preventive Medicine Bulletin 2006; 5:72-82.

    10) Çivi S, Koruk ?. Konya ?li Hasanköy Sa?l?k Oca?? Bölgesindeki ?lkö?retim Okulu 1. S?n?f Ö?rencilerinin Genel Sa?l?k Düzeyi. Türk Hijyen Deneysel Biyoloji Dergisi 2003; 60:87-94.

    11) Hatipoglu N, Ozturk A, Mazicioglu MM, Kurtoglu S, Seyhan S, Lokoglu F. Waist circumference percentiles for 7- to 17-year-old Turkish children and adolescents. Eur J Pediatr 2007 [Epub ahead of print]

    12) D?E 2000 www.die.gov.tr/nufussayimi/ Eri?im tarihi: 10.12.2007

    13) Pekcan G. Adölesan Döneminde Beslenme, Klinik Çocuk Forumu 2004; 4: 38-47.

    14) Dudek S.G. Nutrition Handbook for Nursing Practice, Sec. Edition, J. B. Lippincott Company. Philadelphia 1993; 267-323.

    15) Sa?lam F. H?zl? Haz?r Yemek Sistemi (Fast Food) Üzerindeki Bir Çal??ma. Beslenme ve Diyet Dergisi 1991; 20:187-197.

    16) Ünver B. Yemek Yeme S?kl???n?n Sindirim Sistemi ve Metabolizmaya Etkisi, Beslenme ve Diyet Dergisi 1975; 4:2.

    17) Cole TJ, Bellizzi MC, Dietz WH. Establishing a standard definition for child overweight and obesity worldwide: international survey. BMJ 2000; 320:1240-1243.

    18) Giampietro O, Virgone E, Carneglia L, Griesi E, Calvi D, Matteucci E. Anthropometric indices of school children and familiar risk factors. Preventive Medicine 2002; 35:492-498.

    19) Savva SC, Tornaritis M, Savva ME, et al. Waist circumference and waist-to-height ratio are better predictors of cardiovascular disease risk factors in children than body mass index. International Journal of Obesity and Related Metabolic Disorders 2000; 24:1453-1458.

    20) Lissau I, Overpeck MD, Ruan WJ, et al. Body mass index and overweight in adolescents in 13 European countries, Israel, and the United States. Arch Pediatr Adolesc Med 2004; 158:27-33.

    21) Önder F.O, Kurdo?lu M, O?uz G et al. Gülveren Lisesi Son S?n?f Ö?rencilerinin Baz? Beslenme Al??kanl?klar?n?n Saptanmas? ve Bunun Malnütrüsyon Prevelans? ile Olan ?li?kisi. Hacettepe Toplum Hekimli?i Bülteni 2000:21 .http://www.thb.hacettepe.edu.tr/2000/20001.shtml#1 Eri?im tarihi: 5.12.2007

    22) Sagun P. Farkl? Sosyokültürel Çevrelerdeki Lise Son S?n?f Ö?rencilerinin Beslenme Bilgi ve Al??kanl?klar?n?n Ölçülmesi, Uzmanl?k Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sa?l?k Bilimleri Enstitüsü, 1987.

    23) Turan T, Ceylan SS, Çetinkaya B, Altunda? S. Meslek lisesi ö?rencilerinin obesite durumlar?n?n ve beslenme al??kanl?klar?n?n incelenmesi. www.millipediatri.org.tr/bildiriler/HP-17.htm/ Eri?im tarihi: 5.12.2007.

    24) Türkiye Nüfus ve Sa?l?k Ara?t?rmas? (TNSA) 2003. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, Ankara (2004). http://www.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2003/analizrapor.htm Eri?im tarihi: 11.12.2007.

    25) Tönük B, Gültük H, Güneyli U, ve ark. G?da Tüketimi ve Beslenme Ara?t?rmas?, Tar?m Orman ve Köyi?leri Bakanl?-??/UNICEF, Ankara, 1987.

    26) Baysal A. Beslenme. 10.bask?. Ankara, Hatibo?lu Yay?nlar?, Bölüm II Besinler, Süt. 2004:268-275.

    27) Köksal O. Türkiye 1974 Beslenme-Sa?l?k ve G?da Tüketimi Ara?t?rmas?, Ankara, 1977.

    28) Tezcan S, Aslan D, Esin A, ve ark. Ankara\'da Bir ?lkö?retim Okulunda 6. 7. ve 8. S?n?f Ö?rencilerinin Beslenme Al??kanl?klar?n?n ve Durumunun Saptanmas? Ara?t?rmas?. http://www.dicle.edu.tr/~halks/m8.5.htm/ Eri?im tarihi:10.12.2007

    29) Rak?c?o?lu N, Karabudak E, Kazanç M, Yücecan S, 10-18 Ya? Grubu Çocuklar?n Besin Tüketim Düzeyleri ve Beslenme Al??kanl?klar?n?n Saptanmas?na Yönelik Bir Çal??ma, Ankara, 2000.

    30) Prevalence of overweight among children and adolescents: United States, 1999-2000. Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics. http://www.cdc.gov/nchs/products/pubs/pubd/hestats/overwght9 9.htm Eri?im tarihi: 5.3.2007.

    31) O'Loughlin J, Paradis G, Renaud L, Meshefedjian G, Donald G K. Prevalence and correlates of overweight among elementary schoolchildren in multiethnic, Low Income, Inner-City Neigbourhoods in Montreal, Canada. Annals of Epidemiol 1998; 8:422-432.

    32) Cinaz P, Bideci A. Obezite. In: Günöz H, Öcal G, Yordam N, Kurto?lu S.(eds). Pediatrik Endokrinoloji.1.Bas?m. Pediatrik Endokrinoloji ve Oksoloji Derne?i Yay?nlar?:1, 2003:487 505.

    33) Baysal A. Beslenme. 10.bask?. Ankara, Hatibo?lu Yay?nlar?, Bölüm II Besinler, Süt. 2004:268-275.

    34) Oktar I, ?anl?er N. ?lkö?retim okullar?nda Uygulanan Beslenme Programlar? ve Ö?rencilerin Beslenme Davran??lar? ile ?l-gili Ö?retmen ve Yöneticilerin Görü?leri, Mesleki E?itim Dergisi 1999; 1:55-63.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • [ Başa Dön ] [ Özet ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
    [ Ana Sayfa | Editörler | Danışma Kurulu | Dergi Hakkında | İçindekiler | Arşiv | Yayın Arama | Yazarlara Bilgi | E-Posta ]