Gastroenteritler, bebeklik ve çocukluk döneminde sık görülen bir klinik durumdur. Dünyada enfeksiyonlara bağlı ölümler arasında ilk sıralarda yer alan gastroenterit, günümüzde önemli sağlık sorunlarından biridir ^1,2. Gastroenterit, aşırı dehidratasyon sonucu ölüme neden olabilmektedir. Dünyada beş yaşından küçük çocuklarda görülen ölümlerde ishalli hastalıklar önemli bir yere sahiptir ³. Beş yaş altı çocukların akut gastroenterit vakalarının %70’inde etken olarak virüsler saptanmaktadır ⁴. Ülkemizde 0-14 yaş arası çocuk ölümlerinin %8.4’ünde ishalli hastalıkların sorumlu olduğu bildirilmektedir ^5,6. Akut ishallerin çoğundan sorumlu olan rotavirüsler, gelişmekte olan ülkelerdeki ishal nedenli ölümlerin önemli bir nedenidir ⁷.

Reoviridae ailesi içerisinde yer alan Rotavirüs, çift iplikli, segmentli bir RNA virüsüdür. Antijenik olarak yedi farklı gruba ayrılır: A-G. Grup A rotavirüs ishallerinin en sık nedenidir. Bulaş fekaloral yol aracılığı ile olmaktadır. Zarfsız olması nedeniyle dış ortama/dezenfektanlara dirençlidir ve nozokomiyal enfeksiyon etkeni olarak karşımıza çıkmaktadır. Rotavirüs, özellikle kış mevsiminde epidemiler yaparak; ateş, kusma ve karın ağrısı ile seyreden ishallere sebep olmaktadır ^8,9.

Dünya ölçeğinde ve lokal olarak rotavirüsün yaygınlığı konusunda birçok çalışma yapılmıştır. Bu virüsün görülmesinde bölgesel hijyen önemlidir. Yöremizde hijyen ve diğer yaşam şartlarının bu enfeksiyonla ilgisi dikkate alındığında bu konunun irdelenmesinin bilimsel çalışmalara olumlu katkı sağlayabileceği düşünülmüştür. Bu çalışmada, hastanemize ishal şikayeti ile başvuran çocuk hastaların dışkı örneklerinde rotavirüs pozitifliğinin tespiti ile birlikte yaş ve dönemsel sıklığının belirlenmesi amaçlanmıştır.

Çalışmamızda Ocak 2013 - Aralık 2016 tarihleri arasında hastanemizde akut gastroenterit ön tanısı ile değerlendirilen, 0-18 yaş grubundaki çocuk hastalara ait 7851 dışkı örneğinde rotavirus antijeni araştırılmıştır. Temiz, kuru ve ağzı kapalı kaplarla mikrobiyoloji laboratuvarına gönderilen dışkı örnekleri bekletilmeden işleme alınmıştır.

Rotavirüs antijen varlığı immünokromatografik yöntem (RDS Rotavirus test kiti, Ankara, Türkiye) kullanılarak, üretici firmanın çalışma prosedürüne uygun olarak araştırılmıştır. Buna göre sıvı örneklerden pipet, katı örneklerden çubuk ile alınan dışkı örnekleri tampon çözelti ile süspanse edilmiştir. Elde edilen ekstrakttan 6-7 damla test kasetinin numune havuzuna eklenmiş, kontrol ve test bölgelerinde çizgi beliren örnekler pozitif kabul edilmiştir.

Rotavirüs pozitiflik oranları aylara, yıllara, mevsimlere ve Stage 6 kriterine bağlı olarak oluşturulan yaş gruplarına göre özetlenmiştir ¹⁰. Kategorik değişkenler n (%) olarak ifade edilmiştir. Kategorik değişkenlerin analizinde Pearson ki-kare testi kullanılmıştır. Oranlar ifade edilirken grafiksel gösterimlerden yararlanılmıştır. Ki-kare testinde sütun karşılaştırmaları yapılırken Bonferroni düzeltmesi yapılmıştır. Değerlendirmede p <0,05 olduğu durumlar istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Verilerin analizinde IBM SPSS ver. 19 paket programı kullanılmıştır.

Hastanemize akut gastroenterit ön tanısı ile müracaat eden 7851 çocuktan 4416’sı (%56) erkek, 3435’i (%44) kız olup, 820 (%10.44) rotavirüs antijen pozitifliği tespit edilmiştir. Rotavirüs antijen pozitifliği yıl bazında değerlendirildiğinde pozitiflik oranı açısından yıllar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (p <0.001). Değerlendirme sonucunda bu farkın 2013 yılındaki pozitiflik oranından kaynaklandığı belirlenmiştir (Tablo 1).

Tablo 1: Rotavirüs pozitiflik oranının yıllara göre dağılımı.

Rotavirüs antijen pozitifliği mevsim bazında değerlendirildiğinde pozitiflik oranı açısından mevsimler arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılığa rastlanmıştır (p <0.001). Değerlendirme sonucunda yalnızca kış ve ilkbahar mevsimlerinde pozitiflik oranlarının benzer ve yüksek olduğu, sonbahar mevsiminde pozitiflik oranının bu iki mevsime göre daha düşük olduğu görülmüştür. En düşük pozitiflik oranı ise yaz aylarında görülmüştür (Tablo 2).

Tablo 2: Rotavirüs pozitiflik oranının mevsimlere göre dağılımı.

Çalışmamızda değerlendirilen tüm hastaların rotavirüs açısından ortalama pozitiflik oranlarının yıllara ve mevsimlere göre dağılımı Şekil 1’de, aylara göre dağılımı ise Şekil 2’de gösterilmiştir.

Şekil 1: Rotavirüs ortalama pozitiflik oranlarının yıllara ve mevsimlere göre grafiği.

Şekil 2: Rotavirüs antijen pozitifliğinin aylara göre dağılımı.

Rotavirüs antijen pozitifliği yaş gruplarında değerlendirildiğinde pozitiflik oranları açısından gruplarda istatistiksel olarak anlamlı farklılığa rastlanmıştır (p <0.001). Değerlendirme sonucunda erken çocukluk (2-5 yaş) grubunda en yüksek pozitiflik oranına rastlanmıştır. En düşük pozitiflik oranı ise erken adölesan (12-18 yaş) grubunda tespit edilmiştir (Tablo 3). Ayrıca, çalışmamızda değerlendirilen tüm hastaların rotavirüs açısından ortalama pozitiflik ve negatiflik oranlarının yaş gruplarına göre dağılımı Şekil 3’te gösterilmiştir.

Tablo 3: Rotavirüs pozitiflik oranının yaş gruplarına göre dağılımı.

Şekil 3: Rotavirüs pozitiflik oranlarının yaş gruplarına göre dağılımı.

Tüm dünyada ve ülkemizde rotavirüs ciddiyetinin kavranması nedeni ile epidemiyolojik çalışmaların sayısı artmıştır. Rotavirüs pozitifliği tespitinde; hastanemizde olduğu gibi çoğunlukla immünokromotografik yöntemler kullanılmıştır. Dünyada rotavirüs enfeksiyonlarının görülme sıklığı %14-62 arasında değişmekte olup, bu oran ülkelere göre değişiklik göstermektedir. Türkiye’de rotavirüs sıklığı çeşitli çalışmalarda %9.9 ile %39.9 arasında tespit edilmiştir ¹⁵. Bu çalışmalarda; İlktaç ve ark. ¹⁶ %15.5, Biçer ve ark. ¹⁷ %23.9, Özer ve ark. ¹⁸ %9.4 rotavirüs antijen pozitifliği saptamıştır. Çalışmamızda saptadığımız %10.4’lük rotavirüs antijen pozitifliği bu çalışmalarla benzerlik göstermektedir.

Balkan ve ark. ¹⁹ Erzurum’da 2010-2011 yıllarında yaptıkları çalışmada rotavirüs antijen pozitifliğini toplamda %25.9 olmak üzere sonbahar %12, kış %65, ilkbahar %17, yaz %6 oranında yayınlamışlardır. Koçak ve ark.’nın ²⁰ Ankara’da 2010-2014 yılları arasında çocuk servisine akut gastroenterit tanısıyla yatırılan hastalardaki çalışmalarında rotavirüs antijen pozitifliğini toplam %22.5, sonbahar %28, kış %27, ilkbahar %24, yaz %21 ve en sık 2 yaş altı (%66.2) olarak bildirmişlerdir. Tekin ve ark. ²¹ Çanakkale’de yaptıkları çalışmada rotavirüs pozitifliğini %23.6 tespit ederken, 2 yaş altı çocuklarda sıklık %34.5, mevsimlere göre ilkbaharda %27.8, yazın %14.6, sonbaharda %26.3 ve kışın %21.4 olarak bildirmişlerdir. Çalışmamızda değerlendirilen tüm hastalarda rotavirüs pozitiflik oranları en sık 2-5 yaş arası erken çocukluk döneminde %13.28 olarak tespit edilmiştir. Mevsimlere göre ise kış %15.6, ilkbahar %15.3, yaz %4.0, sonbaharda %10.2 olarak tespit edilmiştir. Rotavirüs antijen pozitifliği tespit edilen vakaların mevsimlere göre dağılımı incelendiğinde ise; kış %31.3, ilkbahar %28.4, yaz %11.6 sonbahar %28.7 olarak tespit edilmiştir. Pozitif vakaların yaşa göre dağılımı değerlendirildiğinde yine en sık 2-5 yaş arası %63.8 olarak bulunmuştur. Rotavirüs, özellikle sonbahar sonları ve kış mevsiminde salgınlara sebep olmaktadır. Ülkemizde yapılan çalışmalarda yaz aylarında diğer aylara nazaran sıklığı daha az görülmektedir. Bizim çalışmamızda da yaz aylarında rotavirüs sıklığı %4.0’le en az görülürken, kış ve ilkbahar dönemlerinde en fazla görülmüştür. Kayseri’de Berk ve ark.’nın ⁸ yaptığı çalışmada ilkbaharda rotavirüs antijen pozitifliğini %31.9 olarak bildirilmiştir. Bizim çalışmamızda da benzer şekilde ilkbahardaki rotavirüs pozitifliği %28.4 olarak tespit edilmiştir. Bu durumu Kayseri gibi karasal iklime sahip olan ilimizde kış mevsiminin daha uzun sürmesiyle açıklayabiliriz.

Çalışmamızda yıllara göre yaptığımız değerlendirmede rotavirüs pozitifliği 2013 yılında %17.4, 2014’de %9.1, 2015’de %8.1, 2016’da %9,6 olarak tespit edilmiş olup 2013 yılına göre diğer yıllarda anlamlı bir düşüş görülmüştür. Bunun başlıca sebepleri arasında; 2013 yılı için bir rotavirüs salgını olabileceği gibi ilimizdeki pediatri hekimi sayısındaki artış ile birlikte rotavirüs aşısının daha fazla önerilmesinin de bu duruma katkı sağladığı düşünülmüştür.

Sonuç olarak rotavirüs enfeksiyonları halen önemini korumakta ve kış mevsiminde salgınlara sebep olmaktadır. Gastroenterit düşünülen vakalarda mutlaka rotavirüs antijen taraması yapılmalıdır. En sık beş yaş altı çocuklarda görülmesi nedeniyle kreş ve gündüz bakım evlerinde hijyen kurallarına azami olarak uyulmalıdır. Diğer merkezlerin çalışma verileri ile birlikte çalışmamızdaki vaka sayısının fazlalığı göz önüne alındığında rotavirüs aşısının ulusal aşı programına alınmasının yararlı olacağı kanısındayız.