Miyofasiyal Ağrı Sendromu (MAS) miyofasiyal yapılar içindeki tetik noktalardan (trigger point) kaynaklanan bölgesel kronik kas ağrısının yaygın bir nedenidir. Tetik noktaların yanı sıra diğer karakteristik özellikleri; kas spazmı, kas liflerinde gerginlik ve bant şeklinde oluşan doku sertlikleri (taut bantlar), eklem hareketlerinde kısıtlanma, güçsüzlük, otonomik disfonksiyon ve uyarılmış tetik noktalar tarafından belirli bölgelere yayılan yansıyan ağrıdır ¹. Travma, kasın aşırı gerilimi, yorgunluk, stres, yapısal ve genetik bozukluklar gibi faktörler ileri sürülmekle birlikte etyolojisi tam olarak aydınlatılabilmiş değildir ².

Birçok çalışmada hiperlipidemiyle kas-iskelet sistemi semptomları arasında ilişki olduğu bulunmuştur ^3-5. Bu çalışmalarda miyalji, artralji, aşil tendiniti, oligoartrit, gezici poliartrit gibi kas-iskelet sistemi semptom ve hastalıklarında yüksek lipoprotein ve lipit seviyelerinin lipit metabolizmasındaki bir bozuklukla ilişkili olabileceği ileri sürülmüştür ^3,4. Literatürde bu ilişkinin MAS ve Fibromiyalji sendromunda da olduğu belirtilmiştir ⁶.

Bu çalışmada MAS‘lu hastaların serum lipit profilinin incelenmesi ve sağlıklı kontroller ile karşılaştırılması amaçlandı.

Çalışmada MAS grubuna boyun, sırt ve omuz kaslarında karakteristik tetik noktaları ve referans bir zonda yansıyan ağrısı olan 27-54 yaşları arasında 38 MAS’lu hasta (34 K, 4 E) alındı. Kontrol grubuna ise 16-52 yaşları arasında 42 sağlıklı olgu (38 K, 4 E) alındı. Hasta ve kontrol grupları sedanter yaşayan ve çoğunluğu ev hanımı olan bayanlardan oluşmaktaydı. MAS ve kontrol grubundaki postmenapozal kadınların sayısı benzerdi (sırasıyla 4 ve 6 kadın).

Miyofasiyal ağrı sendromunun tanısı Travell ve Simons’un önerdiği şekilde yapıldı ⁷. Tüm hastaların gergin bant, refere ağrı bölgeleri, servikal eklem hareket açıklığı, tetik nokta basınç ağrı eşiği ölçümünü içeren detaylı kas iskelet sistemi muayenesi ve sorgulaması yapıldı. Çalışmaya dahil edilen hastaların ve sağlıklı kontrol grubunun detaylı anamnezleri ve genel fizik muayeneleri yapılarak endokrin, nörolojik, kardiyovasküler veya jinekolojik hastalığı olan ve serum lipit düzeylerini etkileyen ilaçları (oral kontraseptif, NSAİİ, antidepresan, hipnotikler ve kas gevşeticiler vs.) kullanan olgular çalışmadan çıkarıldı.

Miyofasiyal ağrı sendromlu hastaların ağrı eşiği Fischer tarafından geliştirilen bir algometre kullanılarak ölçüldü. Servikal eklem hareket açıklığı ise bir goniometre kullanılarak ölçüldü.

Tüm olgular ortalama 12 saat süren açlık periyodundan sonra laboratuara çağrılarak antekubital venden 5 ml kanları alındı. Alınan kan örnekleri düz tüpe aktarılarak pıhtılaşmaları beklendi. Kan örnekleri, 40C’de 4000 rpm santrifüj hızı ile 5 dak. santrifüj edilerek serumları ayrıldı. Ayrılan serumlarda total kolesterol, trigliserid (TG), yüksek dansiteli lipoprotein kolesterol (HDL-c), düşük dansiteli lipoprotein kolesterol (LDL-c), çok düşük dansiteli lipoprotein kolesterol (VLDL-c) düzeyleri ölçüldü. Hasta ve kontrol grubunu oluşturan bireylerin plazma lipit düzeylerinin ölçülmesinde Olympus AU 600 (Olympus Optical Co Ltd, Japan) marka klinik kimya otoanalizörü kullanıldı. Serum lipitlerinden; Total Kolesterol (Katalog No: OSR 6216), Trigliserid (Katalog No: OSR 6133), HDL-c (Katalog No: OSR 6287), LDL-c (Katalog No: OSR 6283) düzeyleri Olympus marka kitler kullanılarak kit içeriğine uygun enzimatik yöntemler ile ölçüldü. Sonuçlar mg/dl cinsinden elde edildi.

İstatistiksel analizler SPSS programı ile yapıldı. Gruplar arasındaki değişken farklılıkları Mann-Whitney U testi ile karşılaştırıldı.

Gruplar arasında cinsiyet, menopozal period, sigara alışkanlığı (Tablo 1) ve yaş, vücut kitle indeksi (VKİ), boy, ağırlık (Tablo 2) açısından anlamlı bir fark yoktu. Her iki gruptaki lipit seviyeleri tablo 2’de gösterildi. Total kolesterol, trigliserid, HDL-c, LDL-c ve VLDL-c seviyelerinin gruplar arası (MAS ve kontrol grubu) karşılaştırmasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark yoktu.

Tablo 1: MAS ve kontrol gruplarının sigara alışkanlığı ve menopoz durumları

Tablo 2: MAS ve Kontrol grubundaki olguların klinik karakteristikleri ve lipit profili.

Lipoproteinlerin genel fonksiyonu, suda çözünmeyen lipidlerin, çözünür lipid ve protein kompleksi şeklinde kanda taşınmalarını sağlamaktır. Lipoproteinler ayrıca yağda eriyen vitaminleri, bazı ilaçları, bazı virüs ve antioksidan enzimleri de taşırlar. Lipoproteinler genel olarak çekirdeğinde hidrofobik lipitler (trigliserit, kolesterol esterleri), yüzeyinde protein tabakası olan ve serbest kolesterol ile fosfolipidleri taşıyan küresel parçacıklar olarak adlandırılabilir. Altı adet major lipoprotein sınıfı mevcuttur. Bunlar şilomikronlar, şilomikron kalıntıları, VLDL, IDL, LDL, ve HDL’dir ⁸. Değişmiş serum lipid ve lipoprotein seviyelerinin aterosklerotik damar hastalığının önemli bir risk faktörü olduğu gösterilmiştir ⁹. Koroner kalp hastalığı olan hastalarda özellikle LDL kolesterol seviyelerinde yükseliş ve HDL kolesterol seviyelerinde ise düşüş vardır ¹⁰. Aktif sinovitin olduğu romatoid artrit ve psöriyatik artritte genel popülasyona göre kardiyovasküler hastalıklarla ilişkili artmış mortalitenin olduğu görülür. Özellikle aktif hastalıkla ilişkili düşük HDL-c ve artmış LDLc’yi içeren bir dislipoproteinemi vardır. Aktif inflamatuar artritle ilişkili dislipideminin bir çok sebebi vardır. Bunlardan en sık bilineni enflamatuar mediatörlerin lipoprotein lipaz aktivitesinde baskılanmaya ve oksidatif metabolizmada artışa neden olmasıdır ¹¹.

Literatürlerde gezici poliartrit, aşil tendiniti, gut, bicipital tendinit, supraspinatus tendiniti, adeziv kapsülit gibi kas iskelet sistemi hastalıklarının hiperlipidemiyle ilişkili olduğu bildirilmiş ancak MAS, fibromyalji sendromu gibi kronik ağrı sendromları ile ilişkisine dair bilgilere çok az rastlanmıştır ^3-6. Bir çalışmada kontrollerle karşılaştırılan MAS’lu hastaların serum total kolesterol, trigliserid, LDL-c, VLDL-c seviyelerinde anlamlı derecede yükseklik olduğu ve HDL-c seviyelerinde anlamlı bir değişiklik olmadığı bildirilmiştir ⁶. Fakat MAS’da bildirilen bu lipoprotein yüksekliğinin bir sebep mi yoksa sonuç mu olduğu bilinmemektedir. Bizim çalışmamızda kontrollerle karşılaştırılan MAS’lu hastaların lipit seviyelerinde anlamlı bir fark bulunmadı ayrıca hem kontrol hem de MAS grubunda ortalama total kolesterol düzeyleri rölatif olarak hafif yüksekti. Bu bölgedeki toplumda lipoprotein düzeyleri normalden hafif yüksek olup gerçek düzeylerin belirlenebilmesi için geniş serili çalışmalara ihtiyaç vardır.

Bazı ilaçlar lipit ve lipoprotein seviyelerini etkilediğinden bu tip ilaçları kullanan hastalar çalışmaya alınmadı. Ağrıdan dolayı azalmış fiziksel aktivite, ölçülen lipit ve lipoprotein düzeylerinde yanıltıcı olabileceğinden hem kontrol hem de MAS grubundaki hastalar sedanter yaşayan ve benzer günlük fiziksel aktiviteye sahip ev hanımlarından oluşturuldu.

Kronik miyofasiyal ağrı sendromlarının etyolojisi tam olarak aydınlatılamaz. Tipik özellikleri kas ve tendon insersiyolarındaki ağrılı tetik noktalardır. MAS’da kas biopsi çalışmaları lipitler ile tetik noktalar arasındaki ilişkiye işaret etmiştir ^12,13. Histolojik olarak çalışılan biopsilerde belirgin yağ infiltrasyonuna ve fibröz konnektif dokuda lokalize artışa rastlanılmıştır ¹³. Primer fibromiyaljide elektromikroskobik çalışmalar mitokondri ve subsarkolemmal alanda glikojen birikimini ve interfibriller alanda lipit depolanmasını göstermektedir ¹⁴. Maalesef MAS’da tetik noktaların ve taut bandların mikroyapısını aydınlatan yeterli bulgular yoktur ve mikroskopik çalışmaların tümü fibromiyalji ile ilgilidir. Bu nedenle enflamatuar bir sürecin olmadığı miyofasiyal ağrı sendromunun dislipoproteinemi ile ilişkisini ve tetik noktaların histolojisini aydınlatmaya yönelik daha fazla çalışmalara ihtiyaç vardır. Sonuç olarak önceki çalışmalarda bildirilen miyofasiyal ağrı sendromu ile yüksek lipit seviyeleri arasındaki ilişki bizim serimizde gösterilemedi.