Human parvovirus B19 (HPV B19) çocuklarda eritema multiforme hastalığının etyolojik ajanı olan, tek DNA zincirli 5500 nükleotid içeren zarfsız küçük bir virüstür ^1-3. Son zamanlarda artralji, artrit, lökopeni, trombositopeni, anemi, vaskülit ve spontan abortus gibi değişik klinik durumların etyolojisinde rol oynayabileceğini ileri süren çalışmalar yayınlanmıştır^1-5. Aynı zamanda hem erişkin hem de çocuklarda eklem ve konnektif dokuları tutan otoimmun hastalıkların etyolojisinde veya tetiklenmesinde HPV B19 un neden olabileceği bildirilmiştir ^2,3. Çalışmamızda yaygın artralji şikayeti olan multiple skleroz (MS) hastalarında serum HPV B19 seropozitifliğini araştırmayı amaçladık.

Bu çalışmadaki hasta grubu Fırat Tıp Merkezi nöroloji polikliniğinde ayaktan takip edilen relapsing-remitting multiple skleroz (RR-MS) tanısı konulmuş yaygın artralji şikayeti bulunan 23 hastadan oluşturuldu. Hastaların hiçbiri RR-MS için profilaktik tedavi almıyordu ve hastaların Extended Disability Status Score (EDSS) puanı 3 den azdı ve hastaların hepsi remisyon dönemindeydi. Hastaların artralji şikayeti ve nedenlerinin araştırılması, fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı ve romatoloji üst ihtisası olan bir uzman tarafından yapıldı. Artraljiye neden olabilecek bakteriyel ve viral enfeksiyon ajanlarından brusellozis, chlamidya, sitomegalovirus, herpes simplex virus ve Epstein-Barr virus gibi bir çok patojen serolojik olarak araştırıldı. Hastalarda artralji şikayetini açıklayacak herhangi bir lokal veya sistemik hastalık bulgusuna rastlanmadı. Anti-HPV B19 IgG ve IgM antikor seviyeleri hasta ve kontrol grubu serumlarında immünoloji laboratuarında enzyme-linked immunosorbent assay (ELISA) yöntemiyle “Virion/Serion ELISA classic Parvovirus B19 IgG/IgM” (quantitative) kiti kullanılarak ölçüldü. Kontrol grubu yaş ve cinsiyet uyumlu 21 sağlıklı gönüllüden oluşturuldu.

Verilerin istatistiksel değerlendirilmesi bilgisayar ortamında SPSS 10.1 programı kullanılarak gerçekleştirildi. Gruplar arası karşılaştırılmada Mann-Whitney U ve Fisher’s exact testleri kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık için p<0.05 değeri alındı.

Hasta ve kontrol grubunun demografik özellikleri Tablo 1 de gösterildi.

Hasta ve control gruplarının demografik özellikleri

Hasta grubunda serum anti-HPV IgG ve IgM seviyeleri kontrol grubuna göre daha yüksek düzeylerde bulunmasına karşın istatistiksel olarak bir anlamlılık saptanmadı (Şekil 1 ve Şekil 2).

Hasta ve kontrol grubunun serum IgM seviyeleri

Hasta ve kontrol grubunun serum IgG seviyeleri

Son zamanlarda yayınlanan araştırma yazılarında HPV B19’ un vasküler ve kollajen dokuları tutan çeşitli otoimmun hastalıkların, akut ve kronik artritlerle birlikte artraljilerin etyopatogenezinde rol alabileceği ileri sürülmüştür ^3-6. HPV B19 genomu kemik iliği, karaciğer, sinovial zar hücresinde gösterilmiş olmasına rağmen, bu yapılarda ortaya çıkabilecek otoimmün olayın nasıl başladığı ve neden geliştiği hala bilinmemektedir ^7-9. Bazı poliartralji veya poliartritli hastaların serumlarında HPV B19 viremisinin olduğunu gösteren anti-HPV B19 IgG/IgM antikorları gösterilmesine rağmen bu hastalardaki klinik tabloların iyi seyir gösterdiği ve kendini sınırladığı bildirilmiştir ¹⁰. Ayrıca çocuklarda juvenil idiopatik artrit hastalığından ayırt edilemeyecek şekilde kronik artrit tablosuna yol açabilen HPV B19 enfeksiyon tablosu da bildirilmiştir ¹¹. İlginç olan diğer bir özellik, sağlıklı normal bireylerin sinovial dokularında yapılan bir araştırmada HPV B19 un viral DNA yapısının izole edildiğinin gösterilmesidir ¹². Fibromyalji, juvenil romatoid artrit ve romatoid artrit hastalarını içeren bir diğer çalışmada, bu hastaların serumlarında anti-HPV B19 IgG seviyelerinin normal sağlıklı gruptan belirgin olarak yüksek olduğu ve kas ve iskelet sisteminin bu grup hastalıklarında HPV B19 un etiolojide rol oynayabileceği ileri sürülmüştür ¹³. HPV B19 enfeksiyonu ile oluşan klinik semptomların araştırıldığı bir çalışmada, bu hastaların %61,9 unda artralji ve miyalji semptomlarının olduğu gösterilmiştir ¹⁴.

RR-MS hastalarının profilaktik tedavisinde kullanılan interferon beta içeren ilaçlarında bu hastalarda belirgin artralji semptomu oluşturduğu bilinmektedir ¹⁵. Bununla birlikte RR-MS hastalarında EDSS skorunun yükselmesi ile ortaya çıkan sakatlık durumuna bağlı olarak fonksiyonel kapasitelerinin azalması ile birlikte yaygın kas ve eklem ağrılarının oluştuğu bilinmektedir. Bu nedenle çalışmaya alınan hastaların hiçbiri interferon beta tedavisi almıyordu ve fonksiyonel kapasite kayıpları yüksek olmayan EDSS 3’ ün altında olan hastalardı.

Aynı zamanda HPV B19 enfeksiyonu herhangi bir klinik semptom vermeden geçirileceği gibi basit bir grip klinik tablosu ile de seyredebilir. Japonya da normal popülasyondaki kişilerin serumlarında anti-HPV B19 antikor seropozitifliğinin araştırıldığı bir çalışmada %30-40 oranında pozitif sonuç saptandı ¹⁶. 46 MS hastasının serumlarında anti-HPV B19 IgG ve IgM antikorlarının ölçüldüğü bir çalışmada, MS hasta grubunun serumlarında bu antikorlar hem normal sağlıklılardan hem de diğer nörolojik hastalığı olanlardan daha yüksek düzeyde bulundu. Fakat bu seviyelerin hastalığın akut alevlenmeleri ile bir ilişkisinin olmadığı gösterildi ¹⁷.

Çalışmamızda kontrol grubundaki kişilerin serumlarında anti-HPV B19 IgG ve IgM antikor pozitifliği yaklaşık %75 oranındaydı. Bu oran Japonya da bildirilen sağlıklı popülasyondaki orandan yaklaşık iki kat daha fazlaydı. Bu oran bölgemizdeki kişilerin HPV B19 ile daha sık karşılaştığını göstermesi bakımından anlamlı olmakla beraber kontrol grubundaki sayının popülasyon değerlendirmesi açısından çok az olduğu da dikkate alınmalıdır. Türkiye de böyle bir çalışma verisine ulaşamadığımız için kendi ülkemiz verileriyle karşılaştıramadık. RR-MS hasta grubunda anti-HPV B19 IgG ve IgM antikor seviyeleri kontrol grubuna göre yüksek seviyelerde olmasına karşın istatistiksel olarak anlamlı değildi. Kontrol grubunda da seropozitifliğin yüksek olması bölgemizde ki RR-MS hastalarında artralji semptomlarında ve hastalığa katkısı konusunda HPV B19 antikorlarının etkinliğinin olamayacağı sonucunu düşündürmektedir.

Sonuç olarak MS hastalarında yorgunluk (fatigue) şikayetinden sonra ikinci sıklıkta gözlenen artralji semptomunun etyopatogenezinin araştırılmasında daha fazla sayıda hasta grubuyla birlikte ülkemizdeki normal bireylerde HPV B19 seropozitifliğinin araştırıldığı geniş kapsamlı araştırmalara ihtiyaç olduğu aşikardır.