Portal venöz sistemin anevrizmatik genişlemeleri konjenital ya da akkiz olarak açığa çıkabilirler. Genellikle asemptomatik olup ¹, bazen de portal hipertansiyon ya da kronik karaciğer hastalığına eslik edebilirler ²-⁴. Ana portal ven çapında görülen 2 cm üzerindeki bir dilatasyon anevrizma olarak adlandırılır. Anevrizma kesesi extrahepatik veya intrahepatik olarak yerlesebilir ³,⁴.

Tanıda ultrasonografi (US) ve Doppler US yeterli olmakla birlikte, bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans görüntüleme (MRG) kullanılabilir. Hastalarda herhangi bir komplikasyon gelismedikçe takip yeterlidir, tedavi gerekmez.

58 yaşında, karın ağrısı şikayeti ile polikliniğe başvuran olgunun özgeçmisinde hipertansiyon öyküsü mevcuttu. Laboratuar değerleri normal olarak saptandı. Yapılan abdomen US incelemesinde; ana portal ven çıkışından 5 cm uzaklıkta, portal ven sol dalında 2x1.5 cm boyutta, anekoik, sakküler genişleme izlendi (Şekil 1).

Şekil 1: Abdomen US incelemesinde; portal ven sol dalında, anekoik, sakküler anevrizmatik genisleme izlenmekte (ok).

Doppler US incelemede ise; anevrizma lümeninde devamlı, iki yönlü, nonpulsatil ve hepatopedal özellikte akım kaydedildi (Şekil 2). Olgunun diğer intraabdominal organlarında ultrasonografik olarak patolojik bir bulgu saptanmadı ve portal ven anevrizması açısından takip programına alındı.

Şekil 2: Doppler US incelemede; anevrizma lümeninde, nonpulsatil ve hepatopedal özellikte venöz akım izlenmekte.

Venöz sistemin anevrizmalarına sıklıkla popliteal, juguler, safen vende, nadiren de femoral, ön kol ve portal vende rastlandığı bildirilmiştir ². Portal ven anevrizmasının (PVA) etyolojisi tam olarak bilinmemekle beraber konjenital ve akkiz teoriler ileri sürülmüştür ⁴,⁵. Konjenital teorilerde; embriyolojik gelisim döneminde sağ vitellin venin obliterasyonundaki yetmezlik sonucu divertikül oluştuğu ve ardından bunun anevrizmaya dönüştüğü belirtilmektedir. Akkiz gelişim teorilerinde ise; kronik karaciğer hastalığı ve portal hipertansiyonu olan hastalarda intimal kalınlaşma ile kompansatuar medial hipertrofinin geliştiği ve ardından bu bölgelerin fibröz doku ile yer değiştirmesi sonucu ven duvarının zayıfladığı görüsü ileri sürülmüştür. Akut pankreatitte litik pankreatik enzimlerin salgılanması sonucu venöz duvarın kısmi zarar görmesi ile duvarın zayıflayarak anevrizmaya dönüştüğü görüşü de mevcuttur. Ayrıca akkiz sebepler arasında travma, karaciğer biyopsisi, kolesistektomi ve cerrahi porto-kaval sant esnasında portal venin iatrojenik olarak arteriyalizasyonu da bildirilmektedir ⁴.

Ana portal ven maksimal çapı normal bireylerde 15 mm ve sirotik hastalarda 19 mm olarak bildirilmiştir. Portal venöz sistemde 20 mm üzerindeki dilatasyonlar PVA olarak tanımlanmaktadır ³,⁴. Lokalizasyonuna göre ekstrahepatik ve intrahepatik olarak ikiye ayrılır. Ekstrahepatik PVA daha nadir görülür ve yerleşimi süperior mezenterik ven (SMV), splenik ven (SV) ve ana portal ven konflüensindedir. İntrahepatik PVA; portal venin intrahepatik dallarında gözükür, sakküler veya fuziform şekillerde görülebilirler ⁴. Bizim olgumuzda anevrizma portal venin intrahepatik segment sol dalında yerleşmiş olup sakküler tipteydi.

PVA' ların çoğu klinik olarak asemptomatiktir. Bununla birlikte nonspesifik karın ağrısı görülebilir. Başlıca komplikasyonları arasında; ana portal venin kompresyonu ya da akımının değişimine bağlı olarak portal hipertansiyon, rüptür, trombüs, distal embolizim, sarılık, kolestaza ve kolelitiazise neden olan ana safra kanal kompresyonu ve duodenum kompresyonu bildirilmektedir ²,⁴.

PVA tanısında US ve Doppler US tetkiki yeterlidir ¹,⁴,⁵. US anevrizmanın yerleşim yerini ve tipini gösterir. Doppler US akım varlığını ve yönünü tespit eder. Tanıda ayrıca BT ya da MRG gibi noninvaziv tanı yöntemleri veya perkütenöz transhepatik portografi gibi invaziv prosedürler de kullanılabilir ⁶. Anjiografi daha önceleri tek diyagnostik metot olarak kullanılmış olup günümüzde sadece girişimsel islemler için endikedir ⁴. 3 boyutlu BT ve MRG anjiografi portal sirkülasyondaki derin vasküler yapıların üç boyutlu karakterizasyonu için kullanılan noninvaziv diğer tetkiklerdir ⁴,⁶,⁷.

Tedavide klinik olarak asemptomatik ve anevrizma çapı stabil olan hastaların takibi önerilir. Cerrahi tedavi; boyut, yerleşim yeri, semptom ve komplikasyonun gelişip gelismediğine bağlı olarak düşünülür ⁴.

Sonuç olarak PVA nadir bir vasküler patoloji olup tanısına ve tedavisine karar vermede radyolojik görüntülemenin önemi büyüktür.