Gereç ve Yöntem: LNCaP hücreleri, Apium graveolens’in 0, 1500, 2000, 2500 μg/mL etanolik ekstraktlarının 24 ve 48 saat ayrı ayrı olarak uygulandığı 4 gruba ayrıldı. Uygulama sonunda hazırlanan hücre lizatından; BCL-2, BCL-XL, BAX ve p53 protein seviyeleri ELISA yöntemi kullanılarak ölçüldü ve BAX/BCL-2 oranı ayrıca hesaplandı.

Bulgular: Apium graveolens ekstrakt uygulamaları, BCL-2 protein düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark yaratmadı. BCL-XL, BAX, p53 düzeyleri ve BAX/BCL-2 oranı ise kontrol grubuna göre uygulama doz ve süresine bağımlı olarak anlamlı olarak yüksek bulundu.

Sonuç: Apium graveolens prostat kanserinin tedavisinde potansiyel bir ajan olarak apoptotik ve anti-kanser etkinlik göstermektedir. Kerevizde yer alan çeşitli fitokimyasal bileşiklerin prostat kanserine karşı olası anti-kanser etkileri üzerine yapılan araştırmalar artırılmalıdır.

Apoptoz, kanserin ilerlemesini önlemede kritik bir rol oynar. Artan kanıtlar, apoptoz ve kanser evrele-rinde p53 yoluyla B hücreli lenfoma 2' nin (BCL-2) önemli bir rol oynadığını ortaya koymuştur³. Prostat epitel hücrelerinde apoptoz, mitokondriyal (içsel) veya ölüm reseptörü (dışsal) aracılı yollarla indüklenebilir. İçsel apoptoz yolu, sıkı bir şekilde BCL-2 proteinleri tarafından düzenlenir. BCL-2 ailesi üyeleri arasında BCL2, BCL2L1/BCL‑XL, MCL1, BAX, BAK, BAD, BCL2L11/BIM, BBC3/PUMA, PMAIP1/NOXA, BIK ve BID yer alır; bu proteinler hem normal prostat dokusunda hem de prostat kanserinde eksprese edilir⁴. BCL-2 ailesinin üyeleri, anti-apoptotik (BCL-2, BCL-XL, MCL-1) ve pro-apoptotik (BCL-2 homoloji (BH) alanı (BH1, BH2, BH3, BH4) paylaşan; BAX, BAK, BAD, BİM, NOXA, PUMA) proteinler ola-rak işlevlerine göre alt bölümlere ayrılır. Prostat kanserinde; pro-apoptotik BCL-2 proteinleri; mitokondriyal dış zarın geçirgenliğinin bozulmasına neden olarak kaspaz aktivasyonu yoluyla ya da anti-apoptotik aile üyelerinin nötralizasyonu yoluyla dolaylı olarak apoptozu teşvik eder. Prostat kanse-rinde, içsel apoptotik yolu hedefleyen BH3 mimetiklerinin, tümöre özgü ajanlarla birleştirilmesi, spesifik olarak kanser hücrelerinde apoptozu indüklenmesine ve apoptoza duyarlılığın artmasına yol açarak hastalığın tedavisi için başarılı bir yol sağlayabilir. Fakat klinik çalışmalar devam etmek-tedir⁵.

TP53 geninin ürünü olan p53 proteini de kontrol noktalarında önemli katkı sağlayan bir diğer prote-indir. p53, hücre döngüsünün durdurulmasında değişken şekilde işlev gören genleri aktive ederek çoklu stres ve hücresel hasar sinyallerini alan bir tümör baskılayıcı ve pleotropik transkripsiyon fak-törü olarak bilinir. Hücre DNA hasarını tamir edemezse, p53 apoptozu indükler. p53 tarafından in-düklenen apoptoza BCL-2 ailesi aracılık eder⁶. Prostat kanseri hücrelerinin çoğalmasını/tümör büyümesini engellediği, prostat kanseri hücrelerinin apoptozunu desteklediği, bu hücrelerdeki kanser ile ilişkili spesifik sinyal yollarını düzenlediği çeşitli in vivo ve in vitro çalışmalarla keşfedilen; deniz canlıları ve mikroorganizmalardan elde edilen doğal bileşikler, bitkilerden izole edilen; alkaloit, flavonoid, terpenoid, polifenol, lignan gibi çeşitli fitokimyasallar, geleneksel tıbbi kullanımı olan ve yenilebilir bitkisel kaynaklardan (baharatlar, sebze-ler veya meyvelerden elde edilen D vitamini, nar ve çay polifenolleri gibi) elde edilen bitkisel ekstratlar ve nutrasotikler anti-prostat müdahaleleri için umut verici adaylar olarak kabul edilebilir. Bu doğal bile-şikler özellikle, içsel ve dışsal apoptotik yolda yer alan proteinlerin aktivasyonunu değiştirerek, bu proteinler aracılı kaspaz kaskadlarını indükleyerek, AKT/mTOR yolu, MAPK yolu, NF-κB yolu, Ca2+ yolu ve JAK/STAT yolunu hedefleyerek, anti-neoplastik ajanlar olarak etki eder ve hücre döngü-sünü durdurarak etkilerini gösterebilirler⁷.

Apium graveolens (Kereviz), Apiaceae familyasına ait, Avrupa genelinde ve Afrika ile Asya'nın tropi-kal ve subtropikal bölgelerinde yetişen tek yıllık veya çok yıllık, besinsel olarak tüketilen bir bitkidir. Kereviz fitokimyasal bileşikleri arasında bulunan; anti-kanser özelliklere sahip; apigenin, limonen, selinen, frokumarin glikozitler, flavonoidler, A ve C vitaminleri nedeniyle geleneksel tıpta yaygın olarak kullanılmaktadır⁸. Farmakolojik aktiviteleri anti-kanser, anti-oksidan, anti-diyabetik, anti-inflamatuar, hepatoprotektif ve anti-hiperkolesterolemiden anti-hipertansif etkiye kadar değişmektedir. Yapılan çalışmalar, Apium graveolens'in yaprak, kök ve tohumlarından elde edilen ekstraktların, prostat, rabdomiyosarkom, mide ve oral kanserler gibi çeşitli kanser türlerinin yaşayabilirliğini azaltma ve apoptozunu indükleme yeteneğini göstermiştir⁹.

Bu araştırmada, Apium graveolens bitkisinin etanolik ekstraktlarının, insan prostat kanseri LNCaP hücrelerinin canlılığı üzerine doz ve zaman bağımlı etkilerinin belirlenmesi; ayrıca içsel apoptotik yolun üyeleri olan BCL-2, BCL-XL, BAX proteinleri ile BAX/BCL-2 oranı ve yolun aktivatörlerinden p53 proteini üzerinden anti-kanserojen ve apoptotik etkilerinin değerlendirilme-si amaçlanmıştır. Böylece prostat kanseri hücrelerinde, Apium graveolens ekstraktları ile hedeflenen terapötik potansiyelin keşfi prostat kanseri tedavisinde yeni stratejiler geliştirmeye olanak sağlayacaktır. Planlanacak daha ileri in vivo ve in vitro çalışmalar ile ekstraktların BCL-2 homoloji alanı 3 (BH3) mimetikleriyle ve diğer kemoterapötik ajan-larla kombine kullanımının ise yararlanımı arttırması olasıdır.

Apium graveolens Etanolik Ekstraktının Hazırlanması
Kurutularak toz haline getirilen Apium graveolens bitkisinin kök kısımları Anadolu Üniversitesi Bitki İlaç ve Bilimsel Araştırmalar Merkezi’nde (AÜBİBAM) %70’lik etanol ile 12 saat ekstrakte edildi. Ekstraksiyon sonrası fazla etanol vakumla-ma, fazla su liyofilizasyon ile uzaklaştırılarak ku-rutma işlemi yapıldı. Ekstrenin verimi değerlendi-rildi ve %44,45 olarak bulundu. Etanol ekstraktı, uygulamadan hemen önce dimetil sülfoksit (DMSO) (%0,5 oranında) içerisinde taze olarak çözüldü. Kontrol grubuna da besiyerine aynı kon-santrasyonda DMSO eklendi.

Deney Gruplarının Oluşturulması
Daha önce yapmış olduğumuz çalışmada kullanmış olduğumuz IC50 değeri uygulama dozuna (2840 µg/mL) göre belirlenmiş olan etanolik ekstrakt dozları (0, 1500, 2000 ve 2500 μg/mL) mevcut çalışmamızda da tercih edildi¹⁰. LNCaP hücrelerine Apium graveolens bitkisinin zamana bağımlı etkilerini görebilmek için hücreler, 24 saat ve 48 saat boyunca uygulama yapılan 2 grup, doza bağımlı etkilerini görebilmek için belirlenen ekstrakt kon-santrasyonlarının uygulandığı 4 gruba ayrıldı. Buna göre 24 saat ve 48 saatlik ayrı ayrı uygulama yapılan gruplar aşağıdaki gibi oluşturuldu:

1. Grup: Kontrol grubu, sadece besiyeri
2. Grup: 1500 µg/mL ekstrakt, (24 ve 48 saat)
3. Grup: 2000 µg/mL ekstrakt, (24 ve 48 saat)
4. Grup: 2500 µg/mL ekstrakt, (24 ve 48 saat)
Deney, 2 bağımsız tekrar ve 3’er teknik tekrar olmak üzere n=6 olacak şekilde gerçekleştirildi.

ELISA Yöntemi ile BCL-2, BCL-XL, BAX ve p53 Proteinlerinin Ölçümü
Hücreler, Apium graveolens’in etanolik ekstraktlarının 0, 1500, 2000, 2500 µg/mL konsant-rasyonlarını içeren kültür ortamına her bir kuyucuğa 1x105 hücre gelecek şekilde ekilerek 24 ve 48 saat olmak üzere inkübe edildi. Uygulama sonrası, hüc-re kültüründen medium uzaklaştırılarak soğuk fosfat tamponlu tuzlu su (PBS) ile yıkama işlemi yapıldı. Üzerine soğuk 1 mM 0,5 mL fenilmetilsülfonil florür (PMSF) eklenen hücreler 5 dk buz üzerinde bekletilerek lizis edildi. Lizis sonrası başka bir tüpe alınan hücrelere buz üstünde sonikasyon işlemi uygulandı. Homojenize edilen örnekler, hücre süpernatantının ayrıştırılması için 10 dk. boyunca +4ºC’de santrifüj edildi. Elde edilen süpernatant başka bir tüpe aktarılarak deney gününe kadar (3 gün) -80ºC’de muhafaza edildi. BCL-2 ve p53 öl-çümleri için Invitrogen marka Human BCL-2 ve p53 ELISA Kitleri (Thermo Fisher Scientific168 Third Avenue Waltham, MA USA 02451), BCL-XL ve BAX ölçümleri için Sunred marka Human BCL-XL ve BAX ELISA kitleri (Jufengyuan Road, Baoshan District, Shanghai, China) kullanıldı. ELISA plakasının her bir oyuğunda yüz mikrolitre çözünür fraksiyon kullanılarak, absorbans okuması için ChemWell 2910 marka (Awareness Technology, Inc. Martin Hwy. Palm City, USA) ELISA okuyucu cihazı kullanıldı. Sonuçlar canlı hücre sayılarıyla oranlanarak ng/mL olarak verildi. Elde edilen BAX ve BCL-2 protein sonuçlarına göre BAX/BCL-2 oranı hesaplandı.

İstatistik
Tüm veriler her gruptaki altı bağımsız deneyden elde edildi ve medyan (IQR) olarak sunuldu. Grup-lar arasında fark olup olmadığı Kruskal-Wallis testi ile belirlendi. Farklılığı yaratan grup ya da grupların belirlenmesi için Dunn testi uygulandı. Verilerin analizi SPSS 24 (IBM Corporation, Chicago, Illinois, ABD) istatistik programı ile gerçekleştiril-di. p <0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.

Büyütmek İçin Tıklayın

Tablo 1: Apium graveolens ekstraktının farklı konsantrasyonlarının LNCaP hücreleri deney gruplarına 24 ve 48 saat boyunca uygulanması sonrası BCL-2, BCL-XL, BAX ve p53 proteinleri ölçüm sonuçları.

BAX/BCL-2 oranı ise 2000 µg/mL ekstrakt kon-santrasyonun 24 ve 48 saatlik, 2500 µg/mL ekstrakt konsantrasyonun 48 saatlik uygulaması sonrası kontrol grubuna göre anlamlı olarak yükselmiştir (sırasıyla p = 0,017; p = 0,042; p = 0,001) (Şekil 1A, B).

Büyütmek İçin Tıklayın

Şekil 1A: Apium graveolens konsantrasyonlarının BAX/BCL-2 oranı üzerine etkileri (24 saat).

Büyütmek İçin Tıklayın

Şekil 1B: Apium graveolens konsantrasyonlarının BAX/BCL-2 oranı üzerine etkileri (48 saat).

Doğal ürünler içerikleri ile çeşitli anti-kanser ilaçlar, ilaç kombinasyonları ve kemoterapi stratejileri gibi etkiler sunabilen en zengin kaynaklardan biridir. Bitkilerin anti-kanser aktivitesi, ekstraktlarda bulu-nan fitokimyasal bileşenlerle bağlantılıdır. Yaklaşık 1000 bitki türünün anti-kanser özelliklere sahip olduğu tespit edilmiştir. Halihazırda kullanılan anti-kanser ilaçların %60'ından fazlasının bitkiler, mik-roorganizmalar ve deniz organizmaları gibi farklı doğal kaynaklardan izole edildiği rapor edilmiştir. Son birkaç on yıl boyunca bitkisel ilaçların faydalı biyolojik etkileri, hedef hücrelerle doğrudan ve güçlü etkileşimleri, sağlıklı hücrelere daha az toksisiteleri nedeniyle kullanımları önemli ölçüde artmıştır. Bu bitkisel ürünler, prostat kanserini daha az yıkıcı ve tedavi edilebilir hale getirmek için umut verici kimyasal ajanlar sunabilen yüksek çeşitliliğe sahip kaynaklardır. Son yıllarda, birçok doğal ürün ve özüt in vitro ve/veya in vivo olarak bilimsel olarak araştırılmıştır ve potansiyel anti-prostat kanseri ajanları olabilecekleri ileri sürülmüştür¹⁶.

Fitokimyasallar, kanser hücrelerinin radyo ve kemoterapi gibi anti-kanser tedavilere tepkisini ve yararlanımını önemli ölçüde artırırlar. Ayrıca, hücre apoptozu ve çoğalması, kanser istilası ve metastatik hastalık dahil olmak üzere karsinojenesin her aşa-masını hedef alarak, yan etkisi ve maliyeti düşük güçlü anti-kanserojen ajanlar olarak aktivite gösterirler¹⁷.

Apiaceae familyasının çeşitli üyeleri arasında yer alan kereviz uzun zamandır anti-tümör ve kemopreventif potansiyele sahip çok sayıda ikincil metaboliti biyosentezleme konusunda dikkate değer bir yetenek gösteren, yenilebilir ve sağlık açısından birçok faydalı ve nutrasötik özellikleri nedeniyle şifalı bir bitkidir¹⁸. Apium graveolens bitkisinin içerdiği flavonoidler, ftalidler, kumarinler, polifenoller, terpenoidler ve poliasetilenlerin geniş kapsamlı anti-kanser ve kemopreventif özelliklere sahip olduğu rapor edilmiş ve bu nedenle kereviz tüketiminin bazı kanserlere karşı koruma sağladığı varsayılmıştır^10,19,20 Kereviz bitkisinin kayda değer biyolojik profiline rağmen, apoptotik potansiyelleri sınırlı sayıda araştırılmış ve çoğunlukla tohumlara odaklanılmıştır. Mevcut çalışmamız, farklı konsantrasyonlardaki Apium graveolens etanolik ekstraktlarının, LNCaP hücrelerinde doza ve zama-na bağımlı olarak BCL-2 düzeyinde gruplar arasın-da anlamlı bir fark yaratmasa da, BAX ve p53 dü-zeyleri ile BAX/BCL-2 oranında kontrol grubuna göre artışa yol açarak apoptotik ve antiproliferatif aktiviteye sahip olduğunu göstermiştir.

Apoptoz, ökaryotik hücrelerde sıkı bir şekilde kontrol edilen, düzensizliği hücrenin hayatta kalmasını etkileyen, programlanmış hücre ölümüdür. Ancak birçok malign hücre, anti-apoptotik ve pro-apoptotik faktörlerin ekspresyonunu etkileyerek apoptozdan kaçmak için bazı mekanizmalar geliştirir²¹. Apoptoz mekanizmasında görevli protein ve moleküllerin, düzensiz ekspresyon ve fonksiyo-nu, çok sayıda insan tümörünün gelişmesine ve ilerlemesine neden olur, dolayısıyla bu proteinler, ilaç keşfinin umut verici hedefleri olarak kabul edilir ve şu anda klinik deneylerde incelenmektedir. BCL-2 ailesinin proteinleri, hücre ölümü mekanizmalarının işleyişinde anahtar rol oynarlar ve nekroz, otofaji, apoptoz gibi farklı yollar ile hücre ölümünü modüle ederler^22,23. BCL-2 protein ailesinin pro ve anti-apoptotik alt sınıfları arasındaki hassas denge, apoptoza duyarlılığı düzenler. Bu nedenle, BCL-2 ailesinin proteinleri, çeşitli insan kanserlerinin ilerlemesinde rasyonel terapötik hedeflerdir. Prostat kanseri tedavisinde, proapoptotik BCL-2 ailesi üyelerini taklit eden proteinler olan BH3 mimetikleri (örn. venetoklaks), yeni potansiyel tedavi yolları olarak klinik öncesi çalışmalarda önemli ilgi toplamıştır. Ayrıca prostat kanserinde, BCL-2 proteinleri androjen direnci, kemorezistans ve radyasyon tedavisine dirençle ilişkilendirilmiştir^24-26.

Prostat kanseri hücrelerinde çeşitli bitkisel ürünlerin etkilerinin araştırıldığı çalışmaları incelediğimizde: Kurkuminin, LNCaP hücrelerinde konsantrasyona bağlı bir şekilde, BCL-2, BCL-XL ve XIAP'yi aşağı regüle ederek^27,28; alternolün, in vitro ve in vivo prostat kanseri tümör hücrelerinde BCL-2’nin ekspresyonunu azaltarak (29); narın suyu ve perikarpında bulunan polifenollerin androjene ba-ğımlı LNCaP hücreleri ile PC3 ve DU145 hücrelerinde antiproliferatif, anti-invaziv ve antimetastatik etkiler uyandırarak BCL-2 proteinlerinin modülas-yonu yoluyla apoptozu indüklediği³⁰ gösterilmiş-tir. Prostat kanseri hücreleri olan PC-3 ve DU145'in kerevizin de içerdiği bir flavon olan Apigenin ile tedavisi, apoptoz inhibitörleri BCL-XL ve BCL-2'de azalma ve BAX'ta artış meydana getirerek apoptoz yoluyla anti-kanser etkiler göstermiştir³¹. Quercetin, anti-inflamatuar, anti-oksidan ve anti-kanser etkileri kabul edilmiş olan bir flavonoiddir. Bu etkileri quercetinin, kanser hücresinin hayatta kalmasını engelleyerek ve anti-apoptotik yolakları zayıflatarak prostat kanserini baskılayabileceğini göstermektedir³².

LAPC4, LAPC9 ve LNCaP hücrelerinde³³ ve prostat tümörlerinde³⁴ androjen reseptör sinyali ve BCL-2 ekspresyonu arasında negatif, BCL-X arasında ise pozitif³⁵ bir korelasyon rapor edil-miştir. LNCaP hücrelerinde androjen bağımlılığının BCL-2 düzeylerine etkisinin araştırıldığı bir çalışmada; androjene duyarlı insan LNCaP prostat kan-seri hücre hattının androjen bağımsızlığına ilerlemesi için öncelikle BCL-2'nin yukarı regülasyonunun gerekli olduğunu gösterilmiştir³⁶ Prostat kanseri hücrelerinde yapılan deneyler, androjen reseptörünün BCL-X promoterine bağlandığını ve BCL-X ekspresyonunun androjen reseptörüne ba-ğımlı düzenlendiğini^37, prostat kanseri hücrele-rinde BCL-X ekspresyonunun androjene bağımlılığı olduğunu ortaya koymuştur³⁸. Biz çalışmamızda Apium graveolens’in farklı dozlardaki ekstraktlarının BCL-2 aktivitesinde anlamlı bir değişikliğe neden olmadığı gözlemledik. Mevcut verilere göre bu durumu, kullanılan prostat kanseri hücre hatlarının androjen bağımlı olup olmamasına bağlamak mümkündür. Öte yandan, BCL-2 protein düzeyinde değişiklik olmaması aynı zamanda diğer anti-apoptotik belirteç olan BCL-XL de artış olma-sı; Apium graveolens etanolik ekstraktlarının LNCaP hücrelerinde pro-apoptotik moleküller olan BAX ve p53 düzeylerinde yarattığı artışla apoptozu teşvik ettiğini göstermektedir.

Tümör baskılayıcı gen; p53, DNA veya serbest radikal hasarı gibi çok sayıda hücresel strese yanıt olarak hem apoptozu hem de hücre döngüsünü düzenler. Ölüm reseptörleri, BAX ve PUMA gibi BCL-2 proteinlerini düzenleyerek ekstrinsik yolu ve mitokondriyal apoptozu indükler. p53'ün mutasyonu, apoptozu inhibe ederek kanser hücrelerinin süresiz olarak çoğalmasına yardımcı olur. Prostat kanserinde, p53 mutasyonları erken, iyi diferansiye durumda nadirdir ancak metastatik hastalık veya hormondan bağımsız tümörler ilerledikçe daha sık hale gelir^39,40. Yapılan çalışmalarda; cis-likopen ile tedavi edilen prostat kanseri hücrelerinde TP53 ve BAX’ın aşırı ekspresyonu, BCL-2’nin aşağı regülasyonu sayesinde^41, Moringa oleifera metanolik yaprak ekstraktının DU145 hücrelerinde proapoptotik BAX mRNA ekspresyonu-nun yukarı regülasyonu ve anti-apoptotik BCL-2 mRNA ekspresyonunun aşağı regülasyonu ile^42, kurkiminin ise LNCaP hücrelerinde proapoptotik genler BİM, BAX, BAK, p53'ün seviyelerinin artı-şına neden olarak⁴³ apoptozu indüklediği gösterilmiştir. Mevcut çalışmamızda elde ettiğimiz so-nuçlarımıza göre Apium graveolens etanolik ekstraktları da içerdiği fitokimyasallar ile LNCaP hücrelerinde pro-apoptotik moleküller olan BAX ve p53 protein düzeylerinde artışa neden olarak apoptoza yol açmıştır.

BAX ve BCL-2'nin zıt fonksiyonları olduğundan BCL-2'nin BAX'a oranı hücre apoptozunu değer-lendirmek için önemli bir indekstir. Bir ölüm sinyalinden sonra BCL-2'ye göre daha yüksek BAX se-viyeleri, hücrelerin apoptoza duyarlılığını artırabilir. İnsan prostat kanseri PC-3 hücrelerinin Peperomin E ile tedavisinin^44, LNCaP ve PC3 hücrelerinde keçiboynuzu ekstrakt uygulamasının⁴⁵ bizim sonucumuzla benzer şekilde BAX/BCL-2 oranını yukarı regüle ettiği belirtilmiştir. Ayrıca bir başka çalışmada, BAX/BCL-2 oranındaki artışın androjenden bağımsız 104-R1 LNCaP hücrelerinin büyümesini baskıladığı bulunmuştur³⁶.

Apium graveolens’in, rabdomiyosarkom hücre hatlarının büyüme inhibisyonu üzerinde konsantrasyona bağlı bir etki gösterdiği^46, hepatoselüler karsinomda antioksidan enzim aktivitesinde ve kaspaz-3 seviyesinde artışa, inflamatuar sitokinlerde azalmaya neden olduğu^47, insan mide kanseri BGC-823 hücrelerinde Siklin A, CDK2 ve BCL-2 gibi hücre döngüsü ve apoptozla ilişkili proteinlerin hepsini aşağı regüle ettiği, oysa BAX’ı yukarı regüle ettiği^48, LNCaP hücrelerinde ise parça-lanmış poli (ADP-riboz) polimeraz üzerinden apoptotik etki ve vasküler endotel büyüme faktörü-nü aşağı düzenleyerek anjiyogenezi engellediği¹⁰ ve böylece anti-kansorejen etkinliği çeşitli kanser tiplerinde çalışılmıştır. Fakat yine de pek çok toplumda tüketilen şifalı bir bitki olan Apium graveolens’in kök, tohum, yaprak kısımlarının ve etken maddelerinin her birinin kanserin farklı sinyal yollarının aydınlatılabilmesi için ayrı ayrı değerlen-dirilmesi, anti-kanser ve apoptotik etkinliğinin ayrıntılı olarak ortaya konması mortalite oranı yüksek ve tedavisi zorlu bir hastalık olan prostat kanseri gibi malignitelerde büyük katkı sağlayacaktır.

Yakın zamanda kerevizin LNCaP hücrelerinde, kaspaz-3, -8, -9 ve APAF-1 protein düzeyleri üzeri-ne etkinliğini araştırdığımız çalışmamızda, bitkinin apoptotik etkinliğine dair yeni kanıtlar elde ettik⁴⁹. Mevcut çalışmamızda ise kerevizin LNCaP hücreleri üzerine BCL-2 proteinleri ve p53 aracılı-ğıyla anti-kanser etkilerini göstermeyi amaçladık. Çalışmamızın kısıtlılıkları arasında, Apium graveolens'in apoptotik etkinliğinin farklı tipteki prostat kanseri hücrelerinde gösterilmemiş olması ve total apoptotik etkinliğini gösterebileceğimiz histokimyasal bir tekniğin eksikliği yer almaktadır. Çeşitli fitokimyasalları ile oldukça etkin ve yenile-nebilir bir bitki olan kerevizin, tek başına veya kemoterapötik ajanlarla kombinasyon halinde kul-lanımının yararlı etkilerini göstermek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

Prostat kanserini önlemek ve tedavi etmek amacıyla terapötik olarak etkin gıdaların, örneğin kerevizin, tüketimi kanser hücrelerinde apoptoz indüksiyonuna dayalı anti-kanser etkiler ortaya koyabilmektedir. Kereviz bitkisinde bulunan çeşitli fitokimyasalların prostat kanseri ile ilişkili mekanizmalardaki spesifik rolleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir ve doğal ürünlerin kanser tedavisindeki potansiyel etkinlikleri daha ayrıntılı olarak incelenmelidir.

1) Bray F, Laversanne M, Sung H et al. Global cancer statistics 2022: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA Cancer J Clin 2024; 74: 229-263. doi: 10.3322/caac.21834.

2) Sekhoacha M, Riet K, Motloung P, Gumenku L, Adegoke A, Mashele, S. Prostate cancer review: Genetics, diagnosis, treatment options, and alternative approaches. Molecules 2022; 27: 5730. doi: 10.3390/molecules27175730.

3) Rahman N, Khan H, Zia A et al. Bcl-2 modulation in p53 signaling pathway by flavonoids: A potential strategy towards the treatment of cancer. International Journal of Molecular Sciences 2021; 22: 11315. doi: 10.3390/ijms222111315.

4) Ali A, Kulik G. Signaling pathways that control apoptosis in prostate cancer. Cancers 2021; 13: 937. doi: 10.3390/cancers13050937.

5) Westaby D, Jimenez-Vacas JM, Padilha A et al. Targeting the intrinsic apoptosis pathway: a window of opportunity for prostate cancer. Cancers 2021; 14: 51. doi: 10.3390/cancers14010051.

6) Torrealba N, Rodríguez-Berriguete G, Vera R et al. Homeostasis: apoptosis and cell cycle in normal and pathological prostate. Aging Male 2020; 23: 335-345. doi: 10.1080/13685538.2018.

7) Bai B, Chen Q, Jing R et al. Molecular basis of prostate cancer and natural products as potential chemotherapeutic and chemopreventive agents. Front Pharma 2021; 12: 738235. doi: 10.3389/fphar.2021.738235.

8) Kooti W, Daraei N. A review of the antioxidant activity of celery (Apium graveolensL). J Evid Based Complementary Altern Med 2017; 22: 1029-34. doi: 10.1177/2156587217717415.

9) Hartono T, Sandra F, Hayuningtyas RA, Jauhari S, Sudiono J. Potential anticancer properties of Apium graveolens Linn. against oral cancer. In Widyarman AS, Rizal MI, Roeslan MO, Marpaung CD (Editors). Quality Improvement in Dental and Medical Knowledge, Research, Skills and Ethics Facing Global Challenges. 1. Baskı, London, CRC Press 2024: 407-413. doi: 10.1201/9781003402374

10) Koken T, Koca B, Ozkurt M, Erkasap N, Kus G, Karalar M. Apium graveolens extract inhibits cell proliferation and expression of vascular endothelial growth factor and induces apoptosis in the human prostatic carcinoma cell line LNCaP. J Med Food 2016; 19: 1166-71. doi: 10.1089/jmf.2016.0061.

11) James ND, Tannock I, N'Dow J et al. The Lancet Commission on prostate cancer: planning for the surge in cases. Lancet 2024; 27: 1683-722. doi: 10.1016/S0140-6736(24)00651-2.

12) Sekhoacha M, Riet K, Motloung P, Gumenku L, Adegoke A, Mashele, S. Prostate cancer review: Genetics, diagnosis, treatment options, and alternative approaches. Molecules 2022; 27: 5730. doi: 10.3390/molecules27175730.

13) Gupta J, Abdulsahib WK, Jalil AT et al. Prostate cancer and microRNAs: New insights into apoptosis. Pathology-Research and Practice 2023; 245: 154436. doi: 10.1016/j.prp.2023.154436.

14) Kallifatidis G, Hoy JJ, Lokeshwar BL. Bioactive natural products for chemoprevention and treatment of castration-resistant prostate cancer. Semin Cancer Biol 2016; 41:160-9. doi: 10.1016/j.semcancer.2016.06.003.

15) Botelho MA, Queiroz DB. Testosterone Nanoemulsion Prevents Prostate Cancer: PC-3 and LNCaP Cell Viability In Vitro. International J Molecular Sci 2024; 25: 7729. doi: 10.3390/ijms25147729

16) Hazafa A, Iqbal MO, Javaid U et al. Inhibitory effect of polyphenols (phenolic acids, lignans, and stilbenes) on cancer by regulating signal transduction pathways: A review. Clinical and Translational Oncology 2022; 24: 432-45. doi: 10.1007/s12094-021-02709-3.

17) Mazurakova A, Samec M, Koklesova L et al. Anti-prostate cancer protection and therapy in the framework of predictive, preventive and personalised medicine - comprehensive effects of phytochemicals in primary, secondary and tertiary care. EPMA J 2022; 13: 461-86. doi: 10.1007/s13167-022-00288-z.

18) Ahmed SST, Fahim JR, Youssif KA et al. Comparative study of the chemical composition and anti-proliferative activities of the aerial parts and roots of Apium graveolens L. (celery) and their biogenic nanoparticles. South African J Botany 2022; 151: 34-45. doi: 10.1016/j.sajb.2021.11.002

19) Acimovic MG, Rat MM, Tesevic VV, Dojcinovic NS. Anticancer properties of Apiaceae. In Petropoulos SA, Ferreira ICFR, Barros L (Editors). Phytochemicals in Vegetables: A Valuable Source of Bioactive Compounds. 1. Baskı, UAE, Bentham Science 2018; 236-55.

20) Khairullah AR, Solikhah, TI, Ansori ANM et al. Review on the pharmacological and health aspects of Apium graveolens L. or celery: an update. Syst Rev Pharm 2021; 12: 606-12. doi:10.31838/srp.2021.1.87

21) Singh R, Letai A, Sarosiek K. Regulation of apoptosis in health and disease: the balancing act of BCL-2 family proteins. Nat Rev Mol Cell Biol 2019; 20: 175-93. doi: 10.1038/s41580-018-0089-8.

22) Yip K, Reed J. Bcl-2 family proteins and cancer. Oncogene 2008; 27: 6398-406. doi: 10.1038/onc.2008.307.

23) Zhu M, Liu D, Liu G, Zhang M, Pan F. Caspase-Linked Programmed Cell Death in Prostate Cancer: From Apoptosis, Necroptosis, and Pyroptosis to PANoptosis. Biomolecules 2023; 13: 1715. doi: 10.3390/biom13121715.

24) Carneiro BA, El-Deiry WS. Targeting apoptosis in cancer therapy. Nat Rev Clin Oncol 2020; 17: 395-417. doi: 10.1038/s41571-020-0341-y.

25) Soliman L, De Souza A, Srinivasan P et al. The role of BCL-2 proteins in the development of castration-resistant prostate cancer and emerging therapeutic strategies. Am J Clin Oncol 2021; 44: 374-82. doi: 10.1097/COC.0000000000000829.

26) Wolf P. BH3 mimetics for the treatment of prostate cancer. Front Pharmacol 2017; 8: 557. doi: 10.3389/fphar.2017.00557.

27) Shankar S, Srivastava RK. Involvement of Bcl-2 family members, phosphatidylinositol 3’-kinase/AKT and mitochondrial p53 in curcumin (diferulolylmethane)-induced apoptosis in prostate cancer. Int J Oncol 2007; 30: 905-18. doi:10.3892/ijo.30.4.905

28) Wahab NAA, Lajis NH, Abas F, Othman I, Naidu R. Mechanism of anti-cancer activity of curcumin on androgen-dependent and androgen-independent prostate cancer. Nutrients 2020; 12: 679. doi: 10.3390/nu12030679.

29) Xu H, Zhou Z, Li B. “Natural compound Alternol as a novel therapeutic for prostate cancer treatment. Am J Clin Experiml Urology 2020; 8: 76. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7364364/pdf/ajceu0008-0076.pdf. 15.02.2024.

30) Albrecht M, Jiang W, Kumi-Diaka JJ et al. Pomegranate extracts potently suppress proliferation, xenograft growth, and invasion of human prostate cancer cells. J Med Food 2004; 7: 274-83. doi: 10.1089/jmf.2004.7.274.

31) Shukla S, Fu P, Gupta S. Apigenin induces apoptosis by targeting inhibitor of apoptosis proteins and Ku70-Bax interaction in prostate cancer. Apoptosis 2014; 19: 883-94. doi: 10.1007/s10495-014-0971-6.

32) Ghafouri-Fard S, Shabestari FA, Vaezi S et al. Emerging impact of quercetin in the treatment of prostate cancer. Biomedicine & Pharmacotherapy 2021; 138: 111548. doi: 10.1016/j.biopha.2021.111548.

33) Li Q, Deng Q, Chao H-P et al. Linking Prostate Cancer Cell AR Heterogeneity to Distinct Castration and Enzalutamide Responses. Nat Commun 2018; 9: 3600. doi: 10.1038/s41467-018-06067-7.

34) Bonkhoff H, Fixemer T, Remberger K. Relation between Bcl-2, Cell Proliferation, and the Androgen Receptor Status in Prostate Tissue and Precursors of Prostate Cancer. Prostate 1998; 34: 251-8. doi: 10.1002/(sici)1097-0045(19980301)34:4<251::aid-pros2>3.0.co;2-k.

35) Castilla C, Congregado B, Chinchón D, Torrubia FJ, Japón MA, Sáez C. Bcl-XL Is Overexpressed in Hormone-Resistant Prostate Cancer and Promotes Survival of LNCaP Cells via Interaction with Proapoptotic Bak. Endocrinol 2006; 147: 4960-7. doi: 10.1210/en.2006-0502.

36) Lin Y, Fukuchi J, Hiipakka RA, Kokontis JM, Xiang J. Up-regulation of Bcl-2 is required for the progression of prostate cancer cells from an androgen-dependent to an androgen-independent growth stage. Cell Res 2007; 17: 531-6. doi: 10.1038/cr.2007.12.

37) Sun A, Tang J, Hong Y et al. Androgen Receptor-Dependent Regulation of Bcl-XL Expression: Implication in Prostate Cancer Progression. Prostate 2008; 68: 453-61. doi: 10.1002/pros.20723.

38) Lamb LE, Zarif JC, Miranti CK. The Androgen Receptor Induces Integrin A61 to Promote Prostate Tumor Cell Survival via NF-KB and Bcl-XL Independently of PI3K Signaling. Cancer Res 2011; 71: 2739-49. doi: 10.1158/0008-5472.CAN-10-2745.

39) Jeong SH, Kim HH, Park MY et al. Flavones: The Apoptosis in Prostate Cancer of Three Flavones Selected as Therapeutic Candidate Models. International J Mol Sci 2023; 24: 9240. doi: 10.3390/ijms24119240.

40) Wang X, Simpson ER, Brown KA. p53: Protection against Tumor Growth beyond Effects on Cell Cycle and Apoptosis. Cancer Res 2015; 75: 5001-7. doi: 10.1158/0008-5472.CAN-15-0563.

41) Soares NDCP, Machado CL, Trindade BB et al. Lycopene extracts from different tomato-based food products induce apoptosis in cultured human primary prostate cancer cells and regulate TP53, Bax and Bcl-2 transcript expression. Asian Pac J Cancer Prev 2017; 18: 339-45. doi: 10.22034/APJCP.2017.18.2.339.

42) Khan F, Pandey P, Jha NK, Jafri A, Khan I. Antiproliferative effect of Moringa oleifera methanolic leaf extract by down-regulation of Notch signaling in DU145 prostate cancer cells. Gene Reports 2020; 19: 100619. doi:10.1016/j.genrep.2020.100619.

43) Termini D, Den Hartogh DJ, Jaglanian A, Tsiani, E. Curcumin against prostate cancer: current evidence. Biomolecules 2020; 10: 1536. doi: 10.3390/biom10111536.

44) Li Y, Pan J, Gou, M. The anti-proliferation, cycle arrest and apoptotic inducing activity of peperomin E on prostate cancer PC-3 cell line. Molecules. 2019; 24: 1472. doi: 10.3390/molecules24081472.

45) Khazaei F, Bozorgi M, Khazaei M. Anticancer Effect of Carob Bean Extract on Human Prostate Cancer Cell Lines: Apoptosis Induction and Bax/Bcl-2 Ratio Improvement. Middle East J Cancer 2023; 14: 363-9. doi: 10.30476/mejc.2022.93823.1704.

46) Al-Jumaily RMK. Evaluation of anticancer activities of crude extracts of Apium graveolens L. seeds in two cell lines, RD and L20B in vitro. Iraqi J Cancer Med Genet 2010; 3: 18-23. doi: 10.29409/ijcmg.v3i2.40

47) Lyngdoh A, Baruah TJ, Sharan RN, Kma L. Inhibitory Potential of Apium graveolens L. Extract on Inflammation in Diethylnitrosamine-induced Hepatocellular Carcinoma in Mice. Pharmacognosy Magazine 2023; 19: 736-50. doi: 10.1177/0973129623117093.

48) Gao LL, Feng L, Yao ST et al. Molecular Mechanisms of Celery Seed Extract Induced Apoptosis via S Phase Cell Cycle Arrest in the BGC-823 Human Stomach Cancer Cell Line. Asian Pac J Cancer Prev 2011; 12: 2601-6.

49) Koca HB, Köken T, Akan T. Apıum Graveolens Ekstraktlarının LNCaP Hücrelerin-de Kaspaz-3,-8,-9 ve Apaf-1 Üzerine Etkisi. Kocatepe Tıp Dergisi 2024; 25: 300-6. doi: 10.18229/kocatepetip.1340255.