[ Ana Sayfa | Editörler | Danışma Kurulu | Dergi Hakkında | İçindekiler | Arşiv | Yayın Arama | Yazarlara Bilgi | E-Posta ]
F?rat T?p Dergisi
2009, Cilt 14, Sayı 1, Sayfa(lar) 033-041
[ Özet ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
Adolesan Ça?da Sigarayla ?lgili Verilen E?itimin Etkileri
?enlen GÖKGÖZ1, Gülay KOÇO?LU2
1K?rklareli ?l Sa?l?k Müdürlü?ü, KIRKLAREL?
2Cumhuriyet Üniversitesi, Halk Sa?l???, S?VAS
Anahtar Kelimeler: Sigara, adolesan, e?itim, Smoking, adolescents, education
Özet
Amaç: Bu çal??mada, adolesan ça?daki ö?rencilere sigara ile ilgili verilen e?itimin gençlerin bilgi düzeyini art?rma ve istenen davran?? de?i?ikli?ini sa?lamada etkisinin olup olmad???n?n saptanmas? amaçlanm??t?r.

Gereç ve Yöntem: Sivas il merkezinde, ayn? semtte olan iki lise ve iki ilkö?retim okulu ara?t?rma ve kontrol grubu okullar olarak ikiye ayr?lm??lard?r. Bu okullardaki toplam 948 ö?renci ara?t?rmaya dahil edilmi?tir. Deney grubundaki ö?rencilere iki sömestr, be? farkl? e?itim verilmi?tir. Ö?rencilere ara?t?rma ba??nda, birinci yar?y?l ve ikinci yar?y?l sonunda olmak üzere üç kez anket uygulanm??t?r. Gruplar?n kar??la?t?r?lmas?nda ki-kare, Mc Nemar ba??ml? gruplarda ki-kare, iki ortalama aras?nda fark?n önemlilik testi, tekrarlayan ölçümlerde varyans analizi testleri kullan?lm??t?r.

Bulgular ve Sonuç: Ara?t?rma sonunda ilkö?retim ara?t?rma grubu ö?rencilerinin bilgi puan? 8.6±0.2'den 12.7'ye; lise grubundakilerin ise 10.9±0.1'den 13.5±0.1'e ç?km??t?r(p< 0.000). ?lkö?retim kontrol grubu ö?rencilerinin bilgi puan? ise 8.7±0.1 iken 8.9±0.1; liselilerin de 9.9±0.2 iken 10.0±0.2 olarak bulunmu? olup anlaml? bir art?? yoktur (p> 0.05). Ara?t?rma sonunda sigara içme s?kl?klar? yönünden okullar aras?nda önemli bir farkl?l?k yoktur(p> 0.05). E?itimler sonunda sigaray? b?rakma insidanslar? yönünden ara?t?rma ve kontrol okullar? aras?nda fark yokken(rölatif etkinlik 1.0), sigaraya ba?lama insidanslar? bak?m?ndan lise ara?t?rma okulu ile kontrol okulu aras?nda farkl?l?k saptanm??t?r (% 3.9 / % 4.3 -rölatif etkinlik 1.10). ?lkö?retim okullar?nda e?itime atfedilen etkinlik bulunmazken, liselerde e?itime atfedilen etkinlik 0.4'tür. Sonuç verilen e?itim bilgi düzeyini art?r?rken, istenen davran?? de?i?ikli?ini sa?layamam??t?r.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Giriş
    Ülkemizde sigara kullan?m? çok yayg?nd?r 1. Sigaraya ba?lama ya?? da oldukça dü?üktür 2-5. Türkiye'de altm?? bir ilde 15.967 ö?rencide yap?lan ara?t?rmada, sigaray? deneyenlerin %29,5'i on ya??ndan önce denedi?ini belirtmi?tir 2. Yap?lan çal??malarda sigaraya ba?lama ya?? küçüldükçe, günlük içilen sigara miktar?n?n artt??? bulunmu?tur4,6. ?lk içilen sigaralar?n hemen tamam? liseden mezuniyet ça?? öncesindedir. Bu dönemi sigara içmeden atlatabilen gençlerin ço?u, sigaraya hiçbir zaman ba?lamayacakt?r 6-9. Ülke genelinde gençlerde yap?lan ara?t?rmada ö?rencilerin %29,3'ü en az bir kez sigaray? denedi?ini belirtmi?tir2. Ara?t?rmalar göstermektedir ki, sigaray? deneyen her dört ki?iden üç tanesi zamanla ba??ml? haline dönü?mektedir 10. Ayr?ca sigara; alkol, esrar ve di?er ba??ml?l?k yap?c? maddeleri kullananlar?n kulland?klar? ilk nesnedir ve uyu?turucu madde kullan?m? sigara ve alkol kullananlarda çok daha yüksektir 11,12.

    Sigara pek çok sa?l?k sorununa neden olur. KOAH geli?iminde ve akci?er kanseri insidans?n?n artmas?nda en önemli risk faktörü sigarad?r 13. Sigara içme ile akci?er kanseri aras?nda doz-cevap ili?kisi gösterilmi?tir 14. Sigara al??kanl??? kalp-damar hastal?klar?n?n da ana etkenlerinden birisidir 15.

    Tütün kullan?m? ve buna ba?l? giri?imler de?i?mezse, 2000'den 2030'a kadar tütün kullananlar?n say?s? 1.2 milyardan 1.6 milyara ve y?ll?k ölümler 4.9 milyondan 10 milyona ula?acakt?r. Bu art??lar özellikle dü?ük ve orta gelirli ülkelerde ya?anacakt?r 16. ?leri ya?larda çok ciddi sa?l?k sorunlar?na yol açan sigara kullan?m?n?n daha genç ya?larda önlenmesi halk sa?l???n?n korunmas? aç?s?ndan çok önemlidir.

    Bu ara?t?rmada, adolesan ça?da sigaran?n sa?l??a zararlar?yla ilgili verilen e?itimin gençlerin bilgi düzeyini art?rma ve istenen davran?? de?i?ikli?ini sa?lamada etkisinin olup olmad???n?n saptanmas? amaçlanm??t?r.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Materyal ve Metot
    Bu ara?t?rma, müdahale tipi bir ara?t?rmad?r. Sivas il merkezinde ayn? semtte olan iki lise ve iki ilkö?retim okulu ara?t?rma ve kontrol grubu olarak ikiye ayr?lm??t?r. Okullar?n hepsi devlet okuludur ve bu okullardaki toplam 948 ö?renci ara?t?rmaya dahil edilmi?tir.

    Ara?t?rma grubundaki ö?rencilere bir ö?retim y?l? boyunca be? farkl? e?itim verilmi?tir. ABD ulusal kanser enstitüsünün, okulda sigara kar??t? e?itimle ilgili belirledi?i kriterlerden birisi, s?n?f içi sigara ile ilgili e?itimin y?lda en az be? oturum ?eklinde yap?lmas? oldu?u için; ö?rencilere be? farkl? e?itim verilmi?tir 6. E?itim materyalleri ve e?itim konular? Tablo 1'de gösterilmi?tir. E?itim materyali olarak, afi?, tepegöz, yans?, slayt, slayt makinesi video kaset, video kullan?lm??t?r. E?itimler birinci ara?t?rmac? taraf?ndan, rehberlik derslerinde her ?ubeye ayr? ayr? be? seansta verilmi?tir. Ayr?ca ilkö?retim ve lise ara?t?rma okullar?ndaki ö?retmenlere ayr? gruplar halinde bilgilendirme toplant?s? yap?lm??t?r. ?lkö?retim Ara?t?rma grubundaki ö?retmen grubuna birinci ara?t?rmac? taraf?ndan, lise ara?t?rma okulundaki ö?retmenlere konuyla ilgili uzman taraf?ndan bilgilendirme yap?lm??t?r. Ailelere de sigaran?n neden ba??ml?l?k yap?c? oldu?u ve sigaran?n yapt??? hastal?klarla ilgili resimli bir el bro?ürü yollanm??t?r. Ara?t?rma ve kontrol gruplar?na; e?itim öncesi, birinci yar?y?l sonunda ve ikinci yar?y?l sonunda üç kez birlikte anket uygulanm??t?r.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 1: Sigara ile ilgili verilen e?itimin konular? ve e?itim araçlar?

    Ara?t?rman?n ba??nda / birinci e?itim sonras? / ikinci e?itim sonras?: ilkö?retim ara?t?rma grubunda s?ras?yla 160 /154 / 154; ilkö?retim kontrol grubunda 161/157/155; lise ara?t?rma grubunda 310/297/180 ve lise kontrol grubunda ise 317/302/186 ö?renciye anket uygulanm??t?r. E?itimler bir sonraki ö?retim y?l? da devam etti?i için lise ö?rencilerinde s?n?fta kalma nedeniyle son ankete kat?lma say?s? dü?mü?tür.

    Anket haz?rlan?rken; Horasan ve Sezer'in 1993 y?l?nda Elaz??'da ortaokul ö?rencilerine uygulad?klar? anket sorular? ve AMETEM'in gençlik anketindeki sorular kullan?lm??t?r 3,5.

    Ö?rencilerin sigara içme durumlar? de?erlendirilirken:

    1. Her gün en az bir tane olmak üzere içenler,
    2. Her gün içmeyip, haftada en az bir tane içenler,
    3. Haftada bir taneden az fakat ayda birkaç tane içenler,
    4. B?rakanlar (daha önce sigara içti?i üç ay ve daha uzun bir dönem olan, fakat ?imdi içmeyenler),
    5. Deneyenler (ya?am boyunca bir çeki? bile olsa sigara içmi?, fakat sigara içti?i süre toplam üç ay? geçmemi? olanlar),
    6. Hiç denemeyenler (ya?am boyunca bir çeki? bile olsa hiç sigara içmemi?ler) olarak grupland?r?ld?ktan sonra; birinci, ikinci, üçüncü gruptakiler sigara içenler; dördüncü, be?inci, alt?nc? gruptakiler sigara içmeyenler olarak s?n?fland?r?lm??t?r. Bu de?erlendirme Sezer'in Elaz??'daki lise ö?rencilerinde yapt??? ara?t?rmadan al?nm??t?r.

    Sigara ile ilgili bilgi düzeylerini ölçmek için on yedi soru sorulmu?tur. Bilgi puan? hesaplan?rken, her do?ru yan?ta bir puan verilmi?tir ve toplam puan ise on yedidir.

    Sigaran?n yol açabildi?i organ kanserleriyle ilgili soruda, her do?ru organ ve organ grubuna 0,1 puan verilmi?tir. Bu soruda organ ve organ gruplar? (1. A??z, dudak, dil; 2. Serviks uteri, rahim; 3. Yutak; 4. Yemek borusu, mide; 5. G?rtlak; 6. Akci?er ve solunum yollar?; 7. Pankreas; 8. Böbrek; 9. Mesane; 10. Lösemi) on s?n?fta toplanm??t?r ve sorunun toplam puan? birdir.

    Veriler analiz edilirken; bilgi sorular? ve sigara içme s?kl??? bak?m?ndan ara?t?rma ve kontrol gruplar? birbirleriyle k?yaslan?rken ki-kare testi; sigara içme s?kl??? yönünden okullar?n kendi içinde k?yaslanmas?nda Mc Nemar ba??ml? gruplarda ki-kare testi kullanm??t?r. Sigarayla ilgili toplam bilgi puanlar?n?n okullar aras? k?yaslanmas?nda iki ortalama aras?nda fark?n önemlilik testi, ara?t?rma okullar?n?n kendi içinde testinde tekrarl? ölçümlerde varyans analizi kullan?lm??t?r.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Bulgular
    Tablo 2'de ö?rencilerin sosyo-demografik özellikleri belirtilmi?tir. Ö?rencilerin %53,1'i k?z, %46,9'u erkektir. Ara?t?rmaya kat?lanlar?n bitirdikleri ya? ortalamas? 13,5'tir. %59,6's?n?n ailesinde 5-6 ki?i ya?amaktad?r. Ailelerinden ayr? ya?ayanlar çok azd?r (%4,8). Lise ve üzeri e?itimi olan baba oran? %35 iken, lise ve üzeri e?itimi olan anne oran? %9'dur.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 2: Ö?rencilerin sosyo-demografik özellikleri*

    Tablo 3'de ilkö?retim ve lise ö?rencilerinde cinsiyete göre sigara içme s?kl??? gösterilmi?tir. ?lkö?retim ö?rencilerinin tümünde sigara içme s?kl??? %3,1, lise ö?rencilerinde %16,1'dir. Her iki okulda da erkeklerde sigara içenlerin oranlar? k?zlardan fazlad?r. Sigara içen ö?rencilerin ilk sigaray? denedikleri ya? ortalamas? 12,3'tür. Haftada en az bir tane olmak üzere sigara içmeye ba?lama ya? ortalamas? 13,1 iken, her gün sigara içmeye ba?lama ya? ortalamas? 14,2'dir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 3: ?lkö?retim ve lise ö?rencilerinde, cinsiyete göre sigara içme s?kl???

    Tablo 4'de ilkö?retim ö?rencilerin de sigarayla ilgili bilgi düzeylerindeki de?i?iklikler gösterilmi?tir. Ara?t?rman?n ba??nda ilkö?retim ara?t?rma ve kontrol okullar? ö?rencilerinin ortalama sigara bilgi puanlar? aras?nda (8,6±0,2 ve 8,7±0,2) anlaml? bir fark bulunmam??t?r (p> 0.05). Her bir soru tek tek k?yasland???nda da benzer durum görülmü?tür. Birinci ve ikinci e?itim sonras?nda ara?t?rma grubu ö?rencilerinin bilgi puanlar?n?n önemli düzeyde artt??? (12,7±0,1) kontrol grubunda önemli bir art?? olmad??? (8,9±0,2) bu aç?dan iki grup aras?nda önemli fark oldu?u saptanm??t?r (p<0.000). Tek tek sorular kar??la?t?r?ld???nda da on yedi sorudan birinci e?itim sonras?nda be?inde, ikinci e?itim sonras?nda ise sadece ikisinde bilme oranlar?nda kontrol ve ara?t?rma grubu aras?ndaki fark önemsizdir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 4: ?lkö?retim okullar?nda sigarayla ilgili bilgi düzeyindeki de?i?iklikler

    Tablo 5'de liselerde sigara ile ilgili bilgi düzeyi de?i?iklikleri gösterilmi?tir. Liselerde ba?lang?çta ara?t?rma grubunun sigarayla ilgili toplam bilgi puan?n?n (10,9±0,1) kontrol grubundan (9,9±0,1) yüksek oldu?u bulunmu?tur (p<0,000).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 5: Liselerde sigarayla ilgili bilgi düzeyindeki de?i?iklikler

    Sorular?n tek tek k?yaslanmas?nda da alt? soruda fark anlaml?d?r (p<0.05). Birinci ve ikinci e?itim sonras? ara?t?rma grubunun bilgi puan? önemli ölçüde artarken (13,5±0,1), kontrol grubunda önemli art?? olmam??t?r, gruplar arars?ndaki farkl?l?k daha da artm??t?r(p<0.000). Tek tek soru kar??la?t?rmas?nda da fark bulunan soru say?s? artm??t?r.

    Tablo 6'da okullar?n sigara içme s?kl??? yönünden k?yaslamas? gösterilmi?tir. E?itim öncesi ilkö?retim ara?t?rma okulunda sigara içme s?kl??? %2,6, ilkö?retim kontrol grubunda %3,8, lise ara?t?rma okulunda %15,2, lise kontrol okulunda %15,6'd?r. Ara?t?rma sonunda sigara içme s?kl?klar? s?ras?yla %3,9, %5,2, %16,7 ve %18,3 olmu?tur. Hem ilkö?retim hem de lise ara?t?rma ve kontrol grubu ö?rencilerinde e?itim öncesi ile birinci e?itim sonras? ve e?itim öncesi ile ikinci e?itim sonras? aras?nda sigara içme s?kl??? yönünden fark saptanmam??t?r (p>0,05).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 6: Okullara göre sigara içme s?kl???

    Ara?t?rma sonunda sigaray? b?rakma insidanslar? yönünden lise ve ilkö?retim okullar?nda ara?t?rma ve kontrol gruplar? aras?nda fark olu?mazken(rölatif etkinlik1), sigaraya ba?lama insidanslar? bak?m?ndan liselerde (Ara?t?rma grubu %3,9, kontrol grubu %4.3) fark vard?r(rölatif etkinlik 1,10) ve atfedilen etkinlik 0,4'tür (Tablo 7-8).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 7: Okullara göre sigaraya ba?lama insidans?


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 8: Okullara göre sigaraya b?rakma insidans?

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Tartışma
    Ara?t?rmada halen sigara içenler; ilkö?retim okullar?nda %3,1; liselerde %16,1'dir. Çe?itli illerde lise ö?rencilerinde yap?lan ara?t?rmalarda da çok yak?n yüzdeler bulunmu?tur 4,17-19. Demirhan taraf?ndan Denizli ilinde yap?lan çal??mada lise ve ilkö?retim ö?rencilerinde benzer de?erler bulunmu?tur20. Ya?am boyu en az bir kez sigaray? deneyenlerin prevalans? ilkö?retim okullar?nda %10,9; liselerde %27,6'd?r. Ülke genelinde yap?lan ara?t?rmada ö?rencilerin %29,3'ü sigara içmeyi denedi?ini belirtmi?tir 2. Bu de?erler, ara?t?rmada lise ö?rencilerindeki deneme prevalans?na yak?n, fakat daha yüksektir. Bunun nedeni Küresel Gençlik ve Tütün Ara?t?rmas?'n?n, Türkiye genelinde ve büyük ?ehirleri de kapsayacak ?ekilde yap?lmas? olabilir. Gençlerin sigaray? denemesi önlenebilirse zamanla ba??ml? hale dönü?meyeceklerdir.

    Ö?renciler en çok sigara içme nedeni olarak; s?k?nt?-stres, özenti ve arkada? etkisini belirtmi?lerdir. ?zmir'de lise ö?rencilerinde ve Elaz??'da ilkö?retim ö?rencilerinde yap?lan ara?t?rmalarda benzer sonuçlar ç?km??t?r 5,18. Çelik P. ve ark.'n?n Manisa'da; Göksel T. ve ark.'n?n ?zmir'de yapt?klar? çal??mada ise; ö?renciler en çok merak ve özenti nedeniyle sigaraya ba?lad?klar?n? belirtmi?lerdir 4,6.

    Ara?t?rmaya göre ö?rencilerin büyük ço?unlu?u market ve bakkaldan sigara al?rken herhangi bir zorlukla kar??la?mamaktad?r. Türkiye'de farkl? illerde yap?lan çal??malarda da sonuç ayn? ç?km??t?r 18,19,21. Tüm ülkede on sekiz ya? alt?ndaki gençlere sigara sat?lmas?n?n önlenmesi için daha s?k? denetimlerin yap?lmas?yla bu sorun önlenebilir.

    Ö?rencilerin içtikleri sigara türü soruldu?unda, yar?dan ço?unun tercihinin yabanc? sigaralar oldu?u bulunmu?tur. Türkiye'de bu ya? grubunda yap?lan çal??malarda gençlerin ilk tercihi yabanc? sigaralar ve ithal tütün kar??t?r?lm?? sigaralar olmu?tur 6,21. Yabanc? sigaralar?n içiminin rahat olmas?, gençlerin sigaraya ba?lamas?n? ve içmesini art?rmaktad?r. Tütün ithalat?n?n serbest b?rak?lmas?, yabanc? sigara ?irketlerinin Türkiye'de fabrika kurmas?na izin verilmesiyle yabanc? sigara tüketimi artm??t?r.

    Sigara kullan?m?n?n sa?l?k üzerine olumsuz etkileri yakla??k yar?m yüzy?ldan beri bilinmektedir. Sigaraya ba?lamay? ya da içmeyi sürdürmeyi önlemeye yönelik çal??malara ve sigara kullan?m?n?n sa?l?k üzerine olumsuz etkileri ile ilgili çok kuvvetli kan?tlara ra?men, sigara salg?n? artarak sürmektedir 21,22.

    Bu çal??mada verilen e?itimle ö?rencilerin sigara ile ilgili bilgi düzeyleri çok belirgin ölçüde artm??t?r (p<0,000). Ancak sigara içme s?kl??? bak?m?ndan ara?t?rma ve kontrol gruplar? aras?nda önemli bir fark bulunmam??t?r (p>0,05). ?ngiltere ve Amerika'da yap?lan çe?itli ara?t?rmalarda da benzer sonuçlar bulunmu?tur 23-25. Dokuz ara?t?rma (1156) ve üç kontrol (774 ki?i) okulundaki ö?rencilere birinci y?l sigarayla ilgili üç ders, bir ve ikinci y?l alkolle ilgili üç ders; üçüncü y?l mariuana ile ilgili üç ders verilmi?tir. Sonuçta ara?t?rma grubunda birinci y?l sonunda sigarayla ilgili, ikinci y?l sonunda sigara ve alkolle ilgili, üçüncü y?l sonunda sigara, alkol, mariuana ile ilgili bilgi art??? bulunmu?tur. Ara?t?rman?n sigara ile ilgili davran?? de?i?ikli?i olu?turma etkisi bulunmam??t?r 24.

    Bir di?er çal??ma da; ?talya'da 93-94 y?llar?nda orta ö?retim ö?rencilerine sigara içmeyi önlemeye yönelik bir kampanya yap?lm??t?r. Kampanyadan 3 y?l sonra kampanyaya kat?lm?? ö?rencilerden 896 ki?i (ara?t?rma grubu) ve kampanyaya kat?lmam?? ö?rencilerden 1828 ki?i (kontrol grubu) sigara içme s?kl??? bak?m?ndan kar??la?t?r?lm??t?r. Sonuçta üç y?l önce kampanyaya kat?lm?? ö?rencilerde sigara içme s?kl??? %19,1 iken; kat?lmam??larda bu oran %23,2'dir ve bu fark anlaml? ç?km??t?r 26.

    Sigara gibi zararl? maddelerin içilmesini önlemeye yönelik programlarda ba?ar? ailenin de kat?l?m?yla artmaktad?r. Amerika'da 2000 y?l?nda yap?lan bir çal??mada 12-14 ya??nda çocu?u olan 1,135 aile (yar?s? ara?t?rma, yar?s? kontrol grubu) ile dokuz ay süren bir ara?t?rmada ara?t?rma grubundaki ailelere dört adet kitapç?k postalanm?? ve ard?ndan sa?l?k e?itmenlerince telefon görü?meleri yap?lm??t?r. Kontrol grubunun takip görü?melerinde ara?t?rma grubuna göre gençlerin hayat boyunca sigara tüketim oranlar? daha yüksek oranda bulunmu?tur (OR: 1,36) 27.

    Yap?lan çal??malar gençlerde sigara kullan?m?nda sosyal ö?renmenin rolünü göstermektedir. Anne, baba ya da karde?lerin sigara içimi; ö?rencilerin sevdikleri ö?retmen ve ustalar?n?n, örnek ald?klar? ki?ilerin sigara içmeleri, ö?rencilerin sigara içmesinde özendirici rol oynamaktad?r28,29. Uygulamaya ba?lanan 5727 say?l? kanuna göre okullarda bina içinde ve bahçesinde sigara içilmesi yasaklanm??t?r 30. Bu uygulaman?n gençlerde sigara içimini dü?ürmesi beklenmektedir. Fakat ne yaz?k ki ev içinde aile bireylerinin sigara içimini engelleyecek bir yasa mümkün de?ildir. Türkiye genelinde yap?lan ara?t?rmada, her on ö?renciden dokuzu evde kendileriyle ayn? ortamda sigara içen ki?ilerin oldu?unu belirtmi?tir 2. Ara?t?rmada ailelere el bro?ürü gönderilerek, bilgilendirilmelerine çal???lm??t?r. Okulda ö?retmenlere sigaran?n zararlar?, b?rakma yollar?, Türkiye'deki sigara salg?n?n?n nedenleri ile ilgili bilgilendirme toplant?s? yap?lm?? ve okul panolar?na sigara kar??t? afi?ler as?lm??t?r. Fakat okullarda tam anlam?yla istenen ortam de?i?iklikleri sa?lanamam??t?r. Sadece ö?rencilere sigaran?n zararlar?yla ilgili bilgi vermek gençlerde istenen davran?? de?i?ikli?ini sa?layamam??t?r. Ayn? zamanda okul ve ev ortam?nda da sigaras?z ve sigara kar??t? bir çevresel de?i?iklik sa?lanabilseydi, etkinlik daha yüksek olabilirdi.

    Ailenin kat?l?m?n?n sa?land??? 1014 adolesan'da yap?lan bir çal??mada da, kontrol grubundaki deneklerin ara?t?rma grubundakilere oranla bir buçuk kat fazla sigara içme e?ilimi gösterdi?i bulunmu?tur (OR: 1,59 p=0,008). Bu çal??mada, yo?un aile denetim ve deste?i sonucu ara?t?rma grubunda daha dü?ük sigara kullan?m oranlar? ortaya ç?km??t?r27. Ebeveyn sigara kullan?m oran?ndaki dü?ü? ve artan ebeveyn çocuk ili?kisi de gençlerin sigaraya yönelimini azaltmada etkili olabilir 31,32.

    Ara?t?rmalar, gençlerin sigaray? b?rakmak istemesine ra?men yeti?kinler gibi bu konuda zorland?klar?n? göstermektedir 4,6,12. 0n-onsekiz ya? aras? genç içicilerin ço?u nikotine ba??ml? durumdad?r ve b?rakmay? istemesine ra?men b?rakamad???n? beyan etmektedir. Bu ki?iler b?rakma denemelerini izleyen dönemde yeniden ba?lama oranlar? ve tan?mlad?klar? yoksunluk belirtileri yönünden eri?kin ba??ml?lara benzerler 6-9. Bu nedenle sigaradan koruyucu programlar?n daha ba??ml?l?k geli?meden uygulanmas? faydal? olabilir Genç insanlara, medya taraf?ndan da sigara içilmeyen ya?am biçimlerinin empoze edilmesi, gençleri sigaradan uzak tutmada etkili olabilir 25,33. Müdahalenin etkili olabilmesi için, sadece sigarayla ilgili bilgi düzeyindeki art?? yeterli olmamaktad?r; ayr?ca toplumun her sektörünün, ailelerin ve okul personelinin birlikte çal??mas? gerekmektedir. Ba?ar? toplumsal de?i?imle gerçekle?ebilir.

    TE?EKKÜR
    Ara?t?rma s?ras?nda ve e?itim materyallerinin sa?lanmas?nda verdi?i destekten ötürü Cumhuriyet Üniversitesi Aile Hekimli?i A.B.D Ba?kan? Say?n Prof. Dr. Erol Sezer'e te?ekkür ederiz.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • Kaynaklar

    1) P?AR, Sigara Al??kanl?klar? ve Sigara ?le Mücadele Kampanyas? Kamuoyu Ara?t?rma Raporu, Ocak 1988

    2) Sa?l?k Bakanl??? Madde ba??ml?l??? ?ube Müdürlü?ü, Küresel Gençlik Tütün Ara?t?rmas?,2003.

    3) Ögel K. Türkiye'de Madde Ba??ml?l???. 1. Bask?, ?stanbul: IQ Kültür Sanat Yay?nc?l?k, 2001; 262-290.

    4) Çelik P, Esen A, Yorganc?o?lu A, ?en F, Topçu F. Manisa ?linde Lise Ö?rencilerinin Sigaraya Kar?? Tutumlar?. Toraks Dergisi 2000; 1: 61-65.

    5) Horasan E, Sezer E. Ortaokul Son S?n?f Ö?rencilerinde Sigara Kullan?m? Prevalans? Elaz??-1993. Sa?l?k ?çin Sigara Alarm? Dergisi1995; 2:17-29.

    6) Göksel T, Cirit M, Bay?nd?r Ü. ?zmir ?li Lise Ö?rencilerinin Sigara Al??kanl???n? Etkileyen Faktörler. Toraks Dergisi 2001; 2:49-53.

    7) Siqueira LM, Rolnitzky LM, Rickert VI. Smoking Cessation in Adolescents: The Role of Nicotine Dependence, Stres and Coping Methods Arch Pediatr. Adolesc Med 2001; 155:489-95.

    8) Rosselli D, Rey O, Calderon C, Rodrigvez MN. Smoking in Colombian Medical Schools: The Hidden Curriculum. Prev Med 2001; 33 :170-174.

    9) Patten CA, Ames SC, Ebbert J. at al.. Tobacco Use Outcomes of Adolescents Treated Clinically for Nicotine Dependence. Arch Pediratric Adolesc Med 2001; 155: 831-837.

    10) Bilir N.Sigara Salg?n?n Kontrolü Stratejileri. Sa?l?k ?çin Sigara Alarm? Dergisi 2001; 4:1-2.

    11) Chen KT, Chen CJ, Tobacco, Betel Guid, Alcohol, And Illicit Drug Use Among 13 to 35 Year Olds In I-Lan, Rural Taiwan: Prevalence and Risk Factors, Am J. Public Health 2001; 9: 1130-1134.

    12) Hastier N,Quinque K, Bone AN, Lemanager S, Le Roux P. Smoking And Adolescent. An Inquiry Into Motivation And Knowledge of tobacco. Rewmal Respir 2006; 23 :237-241.

    13) Erk M. Kronik Obstrüktif Akci?er Hastal???. Erk M, Umut S, Y?ld?r?m N, Yaman M (Editörler). Gögüs Hastal?klar? 2. cilt, ?stanbul: Çantay Sanayi ve Ticaret Limitet ?irketi 2001; 663-680.

    14) Yaman M, Ayd?n G. Akci?er Kanseri. Erk M, Umut S, Y?ld?r?m N, Yaman M (Editörler). Gögüs Hastal?klar? 2. cilt, ?stan-bul: Çantay Sanayi ve Ticaret Limitet ?irketi 2001; 755-758.

    15) Özen A. Sigara ve Hekim 1. Bask?, Ankara: Türk Tabipleri Birli?i Yay?nlar?, 1993:9-41.

    16) Karl?kaya C, Öztuna F, Solak Z, Özkan M, Örsel O. Tütün Kontrolü. Toraks Dergisi, 2006, 7:51-64.

    17) Herken H, Özkan?, Çilli AS, Telcio?lu M, Kucur R. Sigara Kullanma Davran???nda Sosyal Ö?renmenin Etkisi. http://www.bagimlilik.net/say1/sigara.kull.sos.ögrenme.pdf. 25.4.2004

    18) Keskino?lu P, Karaku? N, P?çakc?efe ve ark. ?zmir'de Lise Ö?rencilerinde Sigara ?çme S?kl??? ve ?çicilik Davran??? Üzerine Sosyal Ö?renmenin Etkisi, Toraks Dergisi 2006, 7:190-195.

    19) Öcebe H, Çamur D, Akansoy. ve ark. Bir Lisede ?kinci S?n?f Ö?rencilerinde Sigara ?çme S?kl??? http://www.dicle.edu.tr/~halks/m9.18.htm 7.4.2008

    20) Demirhan H. Denizli ?li Tavas ?lçe Merkezi'nde Yaralan Orta Ö?renim Gençlerinde Sigara, Alkol ve Uçucu Madde Kullan?m?. Yüksek Lisans Tezi, Denizli: Pamukkale Üni. Sa?l?k Bilimleri Enstitüsü,1999.

    21) Aç?k Y. Gençlerin Sigaradan Korunmas?. Sa?l?k ?çin Sigara Alarm? Dergisi 2001; 4:23-28.

    22) Krowchuk HV.Efectiveness of Adolescent Smoking Prevention Strategies. MCN Am J Matern Child Nurs 2005; 30: 366-372.

    23) Heiman KJ. ?A School Based Intervention Program to Prevent Adolescent Smoking?. The Journal of School Nursing: the Offical Publication of the National Association of School Nurses 2000; 16:7-22.

    24) Cuijpers P, Jonkers R, Weerdt I, Jong A, The Effects of Drug Abuse Prevention at School: The ?Healthy School and Drugs Project, Addiction 2002; 97:67-73.

    25) Wolska A, Latak D. Smoking Tobacco Among Young People in Grammar-School,Secondary-School And Knowledge of Relating Wholesome Threats. Przegl lek 2005; 62:1108-1111.

    26) Bergamaschi A, Gambi A, Gentilini F, Monti C, Stampi S. Tobacco Smoking Among High School Students in Romagna (?taly) and Evaluation of A Prevention Compaign. Substance Use and Misuse 2000; 35:1277-1295.

    27) Bouman KE, Ennette ST, Foshee VA. et al.. Influence of A Family Program on Adolescent Smoking and Drinking Prevalence. Prevention Science 2002;1:35-42.

    28) Alexander C, Pizza M,Mekos D, Valente T. Peers, Schools and Adolescent Cigarette Smoking. J Adolesc Health 2001; 29:22-30.

    29) Buller DB, Borland R,Woodal WG, et al.. Understanding factors That Influence Smoking Uptake.Top Control 2003; 12: 16-25.

    30) http://rega.basbakanlik.gov.tr/eskiler/2008/01/20080119-1.htm 19.9.2008

    31) Enet ST, Karl E, Pemberton M, Foshee VA. Mediation In A Family Directed Program for Prevention Of Adolescent Tobacco And Alcohol Use. Preventive Medicine 2001; 33:333-346.

    32) Glower M, Paynter J, Wong G, et al.. Parental Attitudes Towards The Upteke Of Smoking by Children, Health Promot J. 2006; 17:128-133.

    33) Mcgovern J, Rodriguez D, Patel V, at al., How Do Pschological Factors Influence Tobacco Advertising Receptivity, Pediatrics 2006; 117:1216

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Kaynaklar
  • [ Başa Dön ] [ Özet ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Yazara E-Posta ] [ Editöre E-Posta ]
    [ Ana Sayfa | Editörler | Danışma Kurulu | Dergi Hakkında | İçindekiler | Arşiv | Yayın Arama | Yazarlara Bilgi | E-Posta ]